Yurdun otlusundan kutlusu yeğdir.

İnsan için en değerli şey, özgürlüktür. Üzerinde özgür yaşamadıktan sonra yurt verimli olmuş neye yarar? Özgür olmayan kişi, elindekilerin tadına varamaz.

Yuvarlanan taş yosun tutmaz..

Sık sık iş, yer, yurt değiştiren kişi, ne mal, ne de iş sa­hibi olabilir. Böyleleri başarılı bir yaşam süremez.

Yuvayı yapan dişi kuştur, (Yuvayı dişi kuş yapar).

Kadının ev kurmada, çocukları eğitmede, ailenin düzenini mutluluğunu sağlamada büyük önemi vardır.

Yük altında (yüklü) eşek anırmaz.

Ağır işlerde çalışan kişi, gereksiz gevezelik yapamaz, birtakım istekler peşinde koşamaz. Keyif yapamaz.

Yük altında eşek kalır

İnsan olan, bir kimseden gördüğü iyiliğin altında kal­maz. Az da olsa kendisine yapılan iyiliğin karşılığını ver­mek için çaba harcar.

Yürük ata kamçı olmaz, (Yürük at, kamçı değdirmez).

Kendisine söz getirmek istemeyen, sorumluluklarını bilen kişilere ikaz, kötü davranış gerekmez.

Yürük ata paha olmaz.

Kendisine verilen görevi, işi zamanında ve gerektiği biçimde yapan kişilerin toplumda değerleri, saygınlıkları büyüktür.

Yüzü. güzel olanın huyu (da) güzel olur.

İnsanın yüzü, içinin aynasıdır. Yüzümüz, duygularımı­zı bir ayna gibi yansıtır. Güzel huylu kişinin yüzü bize güzel gelir. Kötü huylu kişinin duygulan ise onun yüzünü çirkin-leştirir. Güler yüz, her zaman güzeldir. Bu da iyi huylu in­sanlarda bulunur. Bu nedenle yüzünü güzel bulduğumuzun, huyunun da güzel olduğuna inanırız.

Yüz yüzden utanır.

İnsanlar, bir konuyu yüz yüze konuşurlarsa daha kolay anlaşırlar. Daha etkili olurlar. Başkaları vasıtasıyla anlaş­mak hem zordur, hem de yanlış anlamalara sebep olabilir.

 Zahirenin (çiftçinin) ambarı sabanın ucundadır

İyi sonuç almak isteyen, işine dört elle sarılmalıdır. Toprak da iyi işlenmez, gerekli çalışma ve bakım yapılmaz­sa iyi ürün vermez.

Zahmetsiz rahmet olmaz,

Sıkıntı çekilmeden, uğraşılmadan, istenilen sonuç elde edilmez. Her güzel şey, bir sıkıntının karşılığıdır.

Zaman sana uymazsa sen zamana uy

İnsanla yaşadığı çağ arasında mutlaka bir uyum olma­lıdır. İnsan, çağının getirdiği yeniliklere uymazsa mutsuz olur. Zamana uymayan kişi, toplum dışına atılır. Yaşadığı­mız bu çağda otomobilleri bırakıp atla yolculuk etmeye kal­kışan kişi gülünç olur.

Zararın neresinden dönülse kârdır

Bir iş yaparken zarar edildiği anlaşılırsa o işe ısrarla devam etmek zaran artırır. Zararlı bir işten ne kadar erken dönülürse zarar o kadar azaltılmış olur ki, bu da kârdır.

Zemheride kar (yağmur) yağmadan kan (zehir) yağması iyi

Zemheri, çiftçinin kışlık ekim yaptığı aydır. Eğer kar, yağmur yağarsa tarla sürülemez. Bu nedenle ürün alınamaz.

Zemheride sür de çalı ile sür

İyi ürün alabilmek jçin çiftçinin tarlasını mutlaka zem­heride sürmesi gerekir. Özenle olmasa yüzeysel olsa bile sürülmelidir.

Zemheride yoğurt isteyen cebinde inek taşır

Gerçekleşmesi güç bir şey isteyen kimse, isteğini ger­çekleştirecek çareyi bulmak zorundadır.

Zengin arabasını dağdan asırır. züğürt düz ovada yolu nu şaşırır

Zengin para gücüyle, en zor işleri başarır. Züğürt, pa­rasızlık yüzünden en kolay işi başaramaz. Paranın açmadığı kapı yoktur. Yoksul ise en gerekli ihti yaçlannı bile sağ­layamaz.

Zenginin horozu bile yumurtlar

Paralı kişi, kısır sanılan işlerden bile kâr sağlama yolu­nu bulur. Para, olanaksız görünen çok şeyi halleder.

Zenginin iki dünyası mamurdur.

Varlıklı kişi, bu dünyada gönlünce yaşar. Hayır işleri ve yoksullara yardım gibi işlerle de öbür dünyadaki rahatını sağlar.

Zenginin malı, züğürdün çenesini yorar.

Züğürtler, zenginlerin mallan üzerine konuşur, durur­lar. Bu konuşma onların çenesini yormaktan başka bir işe yaramaz.

Zengin kesesini döver, züğürt dizini.

Bir iş yapmak gerektiği zaman, zengin "işte para" diye kesesini döver. Sıkıntısını para harcayarak giderir. Züğürt ise, yapmak istediği işi parasızlık yüzünden yapamayacağı için dizini döver.

Zırva tevil götürmez.

Saçma söz ne kadar akla yatacak bir anlamla yorum­lanmak istenirse istensin niteliğini değiştirmez.

Zora, beylerin borcu var (-dır), (Hırsıza beyler de borç­lu).

Zor kullanan kişilerin istediğini en güçlü kimseler bile verirler.

Zora dağlar dayanmaz

- Zor kullanan kişilere, çok güçlü sanılan kimseler bile boyun eğer.

- İnsan gücü imkansız işleri bile başarır.

Zor kapıdan girerse, şeriat bacadan çıkar

Zorbalığın hüküm sürdüğü yerde din, kanun emirleri yürümez.

Zorla güzellik olmaz

Kişiye, beğenmediği şey zorla beğendirilemez.

Zor oyunu bozar.

Bir kişi, kurala uygun olarak yürümekte olan işi, iste­diği yola çevirmek için zor kullanırsa, artık kural söz konu­su olmaz. Güçlü olan istediğini yapar.

Zurnada peşrev olmaz (ne çıkarsa bahtına)

Rastgele yapılan plansız işte yöntem, kural aranmaz. İş kendi kendine nasıl yürürse yürür. Bazı işlerin sonucu te­sadüfe kalmıştır.

Züğürtlük, zadeligi bozar.

Soylu kimse züğürtleyince, soyluluğu unutulur.

Züğürt olup düşünmektense, uyuz olup kaşınmak yeğ­dir.

Uyuz olup kaşınmak insanı çok rahatsız eder. Ama zü­ğürtlük dolayısıyla "Ne yapacağım" diye düşünmek, daha çok rahatsız eder.