Cumhuriyet önce­sinde roman ve hikâye yazanlar en çok Cumhuriyet döneminde eser vermişlerdir. Halide Edib'in, Yakup Kadri'nin, Refik Halit'in, Aka Gündüz'ün, Reşat Nuri'nin asıl ünlerini Cumhuriyet'ten sonra sağla­dıklarını görürüz.

1923-1939 yılları arasında "sanat sanat içindir" ve "sanat toplum içindir" görüş­lerinde eserler verilmiştir.

Cumhuriyet'in ilk yıllarında her iki gö­rüş doğrultusunda romanlar ve hikâyeler yazılır. "Sanat sanat içindir" diyenler şahsî hayatlarına bağlı olarak olayları dar bir sosyal çevre içinde geçirmişler, duygulara, hayâllere ve idealizme yönelmişlerdir."Sanat toplum içindir" diyen yazarlar önceleri realist ve naturalist metodla yaz­mışlardır. Marksist ideolojinin revaç bul­duğu zamanda yazılanlar "sosyal gerçek­çilik" diye adlandırılmıştır ki, bu, realiz­min başka bir adıdır.Ferdî ve sosyal konuları bir arada iş­leyen yazarların varlığını da belirtmeliyiz.

Marksist doğrultuda ilk eserleri Sadri Ertem (1900-1943) verir. Bekir Sıtkı Kunt (1905-1959) ve Sabahattin Âli (1906-1948) de bu dönemin aynı anlayıştaki yazarları­dır, ilk iki isim resmi ideolojinin gerekle­rinin dışına çıkmamayı tercih etmekle be­raber son isim Marksizmi Türkiye'de ta­nıtmanın mücadelesini vermiştir, diyebi­liriz.

Prof. Dr. Kenan Akyüz, hızlı sosyal değişikliklere sahne olan 1923-1939 yazıl­mış hikâye ve romanların konularını şöy­le tasnif eder:

1.Mustafa Kemal'in gerçekleştirdiği sosyal inkılâplara uyarak eski yaşayış şek­linden yeni yaşayış şekline geçişteki deği­şik safhaları işleyen yazarlar ve eserleri: Reşat Nuri Güntekin: Yaprak Dökümü (1930); Falih Rıfkı: Roman (1932); Memduh Şevket Esendal (1883-1952): Ayaşlı ve Kiracıları (1934); Yakup Kadri: Ankara (1934).

2.Eski yaşayışı tenkit eden veya o ya­şayışa özlem duyanlar: F.Celalettin Göktulga: Talâk-ı Selâse (hikâyeler, 1923), Kı­na Gecesi (hikâyeler, 1923); Nahit Sırrı örik (1894-1960): Sanatkârlar (hikâyeler, 1932), Eski Resimler (hikâyeler, 1933); Sermet Muhtar Alus (1887-1952): Kıvırcık Pa­şa (1933), Pembe Maşlahlı Kadın (1933), Harp Zengininin Gelini (1934)...

3.Batılılaşmanın yanlış anlaşılıp uygulanması ve zararları üzerine hikaye ve romanlar yazanlar: Peyami Safa Sözde Kızlar, Hüsyin Rahmi (1864-1944): Meyhanede Hanımlar (1924), Kokotlar Mektebi (1929); Selâhattin Enis (1892-1942): Bataklık Çiçeği (hi­kâyeler, 1924), Zâniyeler (1924), Sârâ (1926), Cehennem Yolcuları (İ926); Yakup Kadri (1889-1974): Sodom ve Gomore (1928); Reşat Nuri (1889-1956): Yaprak Dökümü (1930), Eski Hastalık (1938); Re­şat Enis Aygen (1909-1984): Kanun Namı­na (1932), Gong Vurdu (1933), Gece Ko­nuştu ((1935), Afrodit Buhurdanında Bir Kadın (1937). Batılılaşmayı tahlil eden ve çözüm getirmeye çalışan eserler de yazıl­mıştır. Peyami Safa: Fatih-Harbiye (1931); Halide Edip Adıvar: Sinekli Bakkal (1936).

4.İstanbul’un kenar semtlerini, fakir ve orta halli insanların yaşayışlarını işleyen eserler yazıldı. F.Celaleddin Göktulga (1895-1975) ve Osman Cemal Kaygılı (1890-1945)'nın eserleri bu türdendir.

5.1923-1939 yılları arasında köylünün meselelerini ele alan eserler çok az yazıl­mıştır. Yakup Kadri Karaosmanoğlu: Ya­ban (1932); Sadri Ertem (1900-1943): Silindir Şapka Giyen Köylü (1933), Bacayı İndir, Bacayı Kaldır (hikâyeler, 1933); Sabahattin Ali (1907-1948): Kağnı (hikâyeler, 1936), Ses (hikâ­yeler, 1937).

6.İşçi meselelerini ele alan romanlar az yazılmıştır. Mahmut Yesari: Çulluk (1925); Sadri Ertem: Çıkrıklar Durunca (1931); Reşat Enis Aygen: Afrodit Cehennemin­de Bir Kadın (1938).Türk tarihi, Osmanlı tarihi ve Millî Mücadele devirleriyle ilgili bazı eserlerin verildiğini görüyoruz. Yazarlar arasında Halide Edip'in, Turhan Tan (Samih Fet­hi) (1886-1939)^,ın, Mithat Cemal Kuntay'ın, Ercüment Ekrem Talu (1886-1956)'nun,

Aka Gündüz'ün, Reşat Nuri Güntekin'in, Mehmet Rauf'un, Burhan Cahit Morkaya'nın, Mükerrem Kamil'in adlarını sayabiliriz.

1940'dan sonra Türk roman ve hikâ­yesinde yeni birdönem başlar. II. Dünya Savaşı, çok partili hayat, ideolojik çekiş­meler bir hareketlilik getirir. Daha çok sos­yal konulara dönük realist roman ve hi­kâyeler yazılır. Köy kökenli yazarların yetişmesiyle köy konulan ağırhkkazamr. Köy konuları ağırlık kazanır. Köy konusunu iş­leyen yazarlar ve eserleri: Samim Kocagöz (1916-): Telli Kavak