|
1. Dilek:Koşul eki - se, - sa cümlenin sonuna getirilirse cümle dilek anlamı kazandırır. ÖRNEK Şu tatil bir gelse... Kendimize bir ziyafet çeksek. 2. Neden - sonuç ilişkisi:Bu cümlelerde, "- tan, - den, için, çünkü, ki, diye" sözcük ve ekleri kullanılır. ÖRNEK Yorgunluktan nasıl da uyuyor Hava güzel olduğu için gezmeye çıktık. Kaloriferler yanmıyor; çünkü yakıt bitmiş Sınav soruları öyle zor ki bir türlü çözemiyorum. 3. Aşamalı Durum:Cümlelerde aşamalı bir durum, "giderek, gittikçe, günden güne her geçen gün (ay, yıl...), yavaş yavaş" gibi sözcüklerle sağlanır. ÖRNEK Bütün bu olanlara yavaş yavaş alışıyorum. İşe girmek her gecen yıl daha da zorlaşıyor. Hastanın durumu günden güne düzeliyor. Tıp alanındaki ilerlemeler giderek artıyor. 4. Koşula Bağlama:"- ınca, - dıkça, - se, - sa, - meli, - malı, yalnız, ancak; ama, fakat" gibi eklerle ve sözcüklerle oluşturulur. ÖRNEK Çocuğunu sevince çok mutlu oluyor. O resmi görünce seni hatırlıyorum (koşul - zaman) Seninle gelirim; ama beni anneme söylemezsen. (koşul - uyarı) Üniversiteye girmek istiyorsan çok çalışmalısın (koşul - gereklilik) 5. Şaşma (Hayret):Beklenilmeyen bir durumla karşılaşmak. ÖRNEK Bu mevsimde ağaçlar çiçek açmış! Nasıl yapabildin bunu! Onunla köşede karşılaşmayayım mı? 6. Karşılaştırma:Kadar, daha, de, gibi, - den çok gibi sözcükler kullanılır. ÖRNEK Ahmet Haşim'in bu şiiri diğerleri kadar duygusal değil.Sait Faik, şiirlerine göre öykülerinde daha başarılıdır. 7. Varsayım Anlamı:Kanıtlanmadan, geçici ya da kalıcı olarak benimsenir. Gerçekte olup olmadığına, bakılmaksızın bir olay ya da durumu bir süre için var kabul etmek, öyle saymaktır.Genellikle "diyelim ki, tut ki, düşün ki..." gibi sözlerle kurulur. ÖRNEK Onun da senin gibi yaptığını düşün. Diyelim ki bu olay gerçek değildir. Tut ki onunla gittin, nasıl geri döneceksin? 8. Beğenme, takdir etme anlatan cümleler: ÖRNEK Sorunlara iyimser bir tavırla yaklaşan, açık bir insandır. Yaban, Türk romanının bozkırında tek top bir ağaçtır. 9. Amaç - sonuç ilişkisi:Sonuç bildiren bir yargıyla o sonucun hangi amaçla yapıldığını anlatan bir başka yargıdan oluşan cümlelerdir."- mek / - mak, için, - mek / - mak üzere," ilgeçleri ya da "- e / - a" ekiyle kurulur. ÖRNEKBuraya seni görmeye geldim (amaç - sonuç) Onu götürmek için burada bekliyorum (amaç –sonuç)
|
