Bir paragrafta, üç temel öğe vardır: 1- Konu, 2-Yardımcı düşünceler, 3- Ana düşünce. Bunları tek tek değerlendirelim:

1-KONU

Paragrafta belli bir konu ve yazarın o konuya bakış açısını ortaya koyan düşünceler olduğuna göre, paragrafı iyi algılayabilmek için, önce konu­yu saptamamız gerekir.Konu, üzerinde kafa yorularak yazı yazılan, söz söylenen bir duygu, bir düşünce, bir sorun, bir eşya ya da bir olaydır.Konu cümleleri genellikle paragrafın ilk cümlesi­dir. Az da olsa gelişme cümlelerinde, bazen de sonuç cümlesinde konunun verildiği görülür.Paragrafta verilmek isteneni doğru saptayabilmek için, konuyu tesbit etmemiz zorunludur. Çünkü paragrafta konu, yan düşünceler ve ana düşünce, iç içedir.Paragrafın konusunu belirleyebilmek için "Bu pa­ragraf bana neyi anlattı?" ya da "Bu paragrafı, yazar neden yazmış?" sorularını yöneltmeliyiz. Bu sorulara yanıt veren şey, o paragrafın konusudur. 

2- YARDIMCI DÜŞÜNCELER

Paragrafın ana düşüncesini desteklemek, onu açıklamak için ana düşünce etrafında toplanan birleşip ana düşünceyi oluşturan düşüncelere, yardımcı düşünce denir. Bir ağacın gövdesi ana düşünceyse, dalları yardımcı düşüncelerdir. Her paragrafta bir ana düşünce, birden çok yar­dımcı düşünce vardır.Bir yardımcı düşünce, birden çok cümleyle ortaya konulabileceği gibi, bir cümlede birden çok yar­dımcı düşünce de olabilir. Yardımcı düşüncenin ana düşünceyi net bir biçimde ortaya koyabilmesi için benzerliklerden, karşıtlıklardan, tanımlamalar­dan, örneklemelerden ve sayısal verilerden yarar­lanılabilir. Yardımcı düşünceler, paragrafın konu­suyla ana düşüncesi arasında köprü kurar.Parçada, yardımcı düşünceyi bulabilmek için, "Hangi ayrıntılarla konu açıklanmıştır?" sorusu yö­neltilmelidir. Bunu aşağıdaki örnekte görelim: 

 "Türk ulusu Şarlo'ya gülmez. Türk tuluatından Abdi'ye güler, Hamdi'ye güler, Dümbüllü'ye güler. Türkün komik dediğini de bir Alman, bir İngiliz, bir Fransız komik bulmaz. Bu uluslardan her birinin kendilerine özgü gülmece

 Yukardaki paragrafın ana düşüncesi "Her ulu­sun kendine özgü bir gülmece anlayışları vardır." yargısıdır.Parçada, bu ana düşüncenin oluşması için, aşağı­daki yan düşüncelere yer verilmiştir:

a- Türk ulusunun Şarlo'ya gülmediği; Abdi'ye, Hamdi'ye, Dümbüllü'ye güldüğü belirtilmiş.

b- Türkün komik bulduğunu ise, Alman, ingiliz, Fransızın komik bulmadığı belirtilmiş.

3- ANA DÜŞÜNCE

Belli bir konuda öne sürülen, açılıp kanıtlanmaya çalışılan temel düşüncedir. Yazı, belli bir düşünce­nin dile getirilmesi amacıyla oluşturulur.Yazının konusuyla ana düşüncesi birbirine karıştı­rılmamalıdır. Konu, üzerinde durulan, hakkında yazı yazılan bir durum, olay ya da sorundur. Ana düşünceyse o konuyu açıklama, yorumlama so­nunda, öne sürdüğümüz düşüncedir.Ana düşünce, bir cümleyle paragrafın herhangi bir yerinde açıkça belirtilebileceği gibi, anadüşüncenin paragrafın tümüne yayıldığı da olur. Ana dü­şünceyi içeren cümleye, ana düşünce cümlesi denir. Öteki cümleler (yan düşünceler), ana dü­şünce cümlesini açıklama, geliştirme işleviyle onun etrafında yer alır.Aşağıdaki paragrafta siyah dizili ilk cümle parag­rafın ana düşüncesini belirtirken, sonraki cümleler bu ana düşünceyi açıklayıp geliştiren yan cümle­lerdir

."Sanat, insanları birbirine yaklaştıran bir et­kinliktir. Yunus'u sevmek için Türk, Hugo'yu sevmek için Fransız olmak gerekmez.Onların konuştuklan dil, aşktır, umuttur, güzelliktir. Bir şiirde, bir hikâyede, bir romanda her şeyden önce bir insan yüreğinin atışları duyulmalıdır. Sanat bize yaşama sanatına giden yolu gösterir. Önemli olan, bu 'yürek atışlarını' ruhumuzda hissedebilmemizdir." 

4- BAŞLIK

Paragrafa ya da yazıya verilen addır. Başlık; yazı­yı okutturacak bir istek uyandırabilme gücüne sahip olmalı, bunun için de yazının konusunu, ru­hunu verebilmelidir. Ana düşünceye uygun olan, kısa başlık seçilmelidir.Çeşitli edebî ürünlerden başlık örnekleri görelim: 

Kuşlar da Gitti (roman), Ölmeye Yatmak (roman), Saatleri Ayarlama Enstitüsü (roman), Sizin Hiç Babanız Öldü mü (şiir), Ben Sana Mecburum (şiir)...