|
Bileşik sözcükler birkaç şekilde oluşur (Ad tamlama-sı, sıfat tamlaması, çekimli ya da çekimsiz iki eylem).Nasıl olursa olsun, anlamca bir bütünlük taşır ve tek bir kavramı karşılar. Bileşen iki sözcüğün arasına yapım ya da çekim ekleri girebilir. ÖRNEKKatırtırnağı (bitki), imambayıldı (yemek adı), söyleyivermek (çabuk söylemek). BİLEŞİK SÖZCÜKLERİN ÖZELLİKLERİ a) Bileşen sözcüklerin her ikisi de gerçek anlamını yitirmiş olabilir. ÖRNEKDevetabanı, kadınbudu, kuzukulağı, sarıkanat b) Bileşenlerden birinci sözcük gerçek anlamını yitirmiş olabilir.Basımevi, karatavuk c) Bazı bileşik sözcükler ses yitimiyle oluşur. ÖRNEKpazar + ertesi -> pazartesi ne asıl -> nasıl ne için -»niçin kahve altı -»kahvaltı d) Bileşik sözcüklerde ünlü uyumu aranmadığı gibi, ünsüz uyumu da aranmaz. ÖRNEK Tesbihböceği: Sert ve yumuşak ünsüzler olan (b,h) yan yana gelmiştir.Katırtırnağı ı Yumuşak ve sert ünsüzler olan (r, t) yan yana gelmiştir. e) Birkaç sözcükten oluşan ad ve soyadları bileşik yazılır.ÖRNEKYurdagül, Kemaloğlu, Gültekin, Akdağ f) Yardımcı fiile (etmek, olmak, eylemek) kurulan bileşik eylemlerde ses türemesi olmuşsa, bitişik yazılır. ÖRNEKhal-etmek -> halletmek af-etmek -»affetmek his-etmek -> hissetmek g) Yardımcı fiille (etmek, olmak, eylemek) kurulan bileşik eylemlerdeki ilk sözcüğün ikinci hecesindeki(ı,i,u,ü,) ünlüsü düşmüşse bitişik yazılır. ÖRNEKhapis-olmak -» hapsolmakseyir-etmek -> seyretmeksabır-etmek -> sabretmek h) -e, -a bağ-fiil ekleriyle iki eylemin birleşmesindenoluşan bileşik sözcükler bitişik yazılır. ÖRNEKkoş-u-vermek -> koşuvermek bak-a-kalmak -> bakakalmak yürü-y-e-durmak -»yürüyedurmak al-ı-vermek -> alıvermek ı) Bazı bileşik sözcükler terim niteliğindedir. ÖRNEKatardamar, taçyaprağı, yerçekimi, eşkenar. i) Bazı bileşik sözcükler sıfat tamlaması biçiminde oluşmuştur. ÖRNEKİncesu, Sarıkanat, Çukurova, Eskişehir, Karasinek j) Bazı bileşik sözcükler belirtisiz ad tamlaması biçiminde oluşmuştur. ÖRNEKYerçekimi, tesbihböceği, katırtırnağı Yer — Çekimi: Belirtisiz ad tamlaması (Tamlayan) (Tamlanan)katır — tırnağı: Belirtisiz ad tamlaması (Tamlayan) (Tamlanan) .
|