|
Noktalama işaretleri yazılı anlatımda okumayı kolaşlaştırmaya, duygu ve düşüncelerin daha açık anlatılmasına ve yazının düzenlenmesine yardımcı olur. 1-NOKTA"." İŞARETİ a- Anlamca tam olan cümlelerin sonunda kullanılır. ÖRNEK"Başım ağrıyor.", "Seni evden alırım." b) Cümle özelliği gösteren anlatımların sonunda kullanılır. ÖRNEKAnnemi çok özledim. - Ben de. c) Bazı kısaltmalarda kullanılır. ÖRNEKDoç. Dr., Hv. Kuv..... d) Sıra özelliği gösteren rakamlardan sonra kullanılır.(-inci, -inci ekinin yerini tutar.) ÖRNEK2., 28., 5. Kat, 8. Cadde, IV. Murat... e) Gün gösteren tarihlerin, rakamların arasında kullanılır. ÖRNEK25.6.1963,30.7.1991 f) Belli bir saati gösteren rakamların arasında kullanılır. ÖRNEK21.30,06.45,... g) Rakamlarda (bindelik bölümleri ayırmada) kullanılır.125.000, 1.250.000,... h) Rakamların arasında çarpı işareti yerine kullanılır. ÖRNEK5.8 = 40,7.10 = 70 UYARI 1: Kitap, yazı ve bölüm başlıkları sonuna nokta konmaz. UYARI 2: Noktadan sonra gelen her cümle bir harflik yer boş bırakılarak başlatılır. 2- VİRGÜL "," İŞARETİ a) Cümle içindeki eş görevli sözcükler arasında kullanılır. ÖRNEK Ali, Ahmet, Hasan bize geldi. (Öznelerin arasında kullanılmış.) Ali'yi okulda, evde, çarşıda göremedim. (Dolaylı tümleçler arasında kullanılmış.) b) Sıralı cümleleri ayırmakta kullanılır.ÖRNEK"Koltuğa oturdu, sigarasını yaktı, televizyon seyretti." c) Cümlede anlam gereği, özellikle belirtilmek istenen sözcüklerden sonra kullanılır. ÖRNEK"Hasan, güneşin doğuşunu seyretmek için geceden kalktı." d) Cümledeki açıklayıcı söz öbeklerinin (ara sözlerin) başına ve sonuna konur. ÖRNEK "Torununu, kara sıska çocuğu, bağrına bastı." "Adana'yı, o sıcak kenti, çok özledim." e) Yazılarda, mektuplarda seslenme sözcüklerinden sonra kullanılır. Sevgili Kardeşim, Hemşerilerim, Baylar, f) Yazıda başkasının sözünün bittiği yerde kullanılır. ÖRNEK Kitapları ben aldım, dedi. - Seni çok özledim, dedi. g) Ondalık sayılarda kesirleri göstermek için kullanılır. ÖRNEK 10,250 kg., 850,75 Tl.....
3- NOKTALI VİRGÜL ";" İŞARETİ a) Öğeleri arasında virgül konmuş olan sıralı cümleler, noktalı virgülle ayrılır. ÖRNEK"Matematikten dokuz, edebiyattan sekiz; müzik ve resimden dört aldım." b) Anlamca birbiriyle bağlantılı olan sözcüklerin arasına konur. ÖRNEK"Beni gördü; ayağa kalktı." "Kitaplarını topladı; kutulara yerleştirdi." c) Aralarında anlamca karşıtlık, neden-sonuç, güçlendirme ilgileri olan ama, fakat, yoksa, çünkü, öyleyse, ayrıca, böylece, bu nedenle,...gibi bağlaçlarla bağlanabilen cümleler arasına konur. ÖRNEK"Bütün gün çalıştı; ama hiç yorgunluk hissetmedi." "Her şeyi bildiğini sanırdı; oysa ki hiçbir şey bilmiyordu." UYARI: Noktalı virgülden sonra gelen cümlelerin büyük harfle başlatılması gerekmez. 4-İKİ NOKTA":" İŞARETİ a) Arkasından açıklama yapılacak ya da örnek verilecek cümlelerin sonunda kullanılır.ÖRNEK"Bu öğrencinin iki özelliği vardı: Çalışkanlığı veefendiliği.""Türkçede sekiz ünlü vardır: a, e, ı, i, o, ö, u, ü."b) Alıntılarda tırnak işaretinden önce kullanılır.ÖRNEKCenap Sahabettin: "Köpeğe gem vurma, kendini at zanneder." demiştir.c) Yazıda bir kişinin konuşmasını göstermek için kullanılır.ÖRNEKMeyremce:— Sana söylemiyorum oğlum Ali; dağlara, kuşlara,taşlara söylüyorum.d) Matematiksel işlemlerde bölünenle bölen arasında kullanılır:ÖRNEK20 : 5 = 4 , 8:2 = 45- 5-ÜÇ NOKTA "..." İŞARETİ a) Olaylar, adlar, nitelikler sayıldıktan sonra, benzerleri anlamında cümle sonunda kullanılır. ÖRNEKTürk insanı zekidir, çalışkandır, yardımseverdir... b) Çok derin ve sarsıcı sözün devamını getirememe durumunda kullanılır. ÖRNEKBabanızın hasta olduğunu duydum. Nasıl oldu? Babamı dün... c) Cümleyi anlamlı bir yerden keserek, gerisini okuyucuya düşündürmek amacıyla kullanılır. ÖRNEKTatile gitmiyorum ki... d) Yazı içinde açıklanmak istenmeyen ad ya da sözcüklerin yerine kullanılır. ÖRNEKBu olayı...'den duydum. 6-SIRALI NOKTALAR "..........."İŞARETİ ÖRNEK Bir alıntının, atlanmış bölümleri bulunduğunu belirtmek için kullanılır.Gülmece yazarlarının yetişmesinin zorluğu hem bireysel hem de toplumsal oluyor. (...........) Toplumher zaman gülmece yazarına gereksinim duyuyor. UYARI: Üç nokta ve sıra noktalardan sonra başlayan söz cümle başlangıcı ise, büyük harfle başlatılır
7- SORU "?" İŞARETİ a) Soru kavramı bildiren cümle ya da sözcükten sonra konur.ÖRNEKSinemaya mı gittiniz? Neden?b) Kesin olduğuna inanılmayan sözler, bilgiler yanına, ayraç içine de alınarak konur.ÖRNEKSeni Bey, (? - 1548) 8-ÜNLEM "!" İŞARETİ a) Ünlem anlamı veren cümlelerden, seslenmelerden sonra kullanılır. ÖRNEK"Ay! Tırnağım kırıldı.""Ey Türk istikbalinin evladı!" b) Şaşma, küçümseme, alay, güvensizlik anlamı bildirmek için ilgili sözcük ya da cümlelerin yanına ayraç içine alınarak konur. ÖRNEK "Bu büyük yazar (!) Türkçeyi ne güzel kullanırmış (!) meğer."
9- KISA ÇİZGİ "-" İŞARETİ a) Satır sonlarına sığmayan sözcükler bölününce, kısa çizgi kullanılır. ÖRNEK ..............giderken ........... bakmış ki ağlıyor. b) Bir olayın, durumun başlangıcını ve sonunu gösteren tarihler, sözcükler arasında kullanılır. ÖRNEKHalide Edip Adıvar (1882-1964) Adana-Gaziantep Karayolu c) İki adın, etkenin ortaklığını göstermek için kullanılır. ÖRNEKBu savaş siyasi-hukuki bir savaştır. d) Karşıtlıklar arasında kullanılır. ÖRNEKOsmanlı-Rus Harbi, Hıristiyanlık-islamlık Mücadelesi. e) Dilbilgisinde kök ve gövdelerin sonuna, eklerin başına konur. ÖRNEKgel-, durul-, -cık, -ler, -ıntı f) Cümle içindeki arasözlerin ya da açıklamaların başına ve sonuna konur. ÖRNEKTencereyi-çelik olanı-dolaba kaldırdı. 10- UZUN ÇİZGİ "-" İŞARETİ a) Yazı içinde konuşan kişilerden herbirinin sözlerinin başında kullanılır.ÖRNEK- Demek beni kurda kuşa yem edeceksin ha!- Ana yapma, seni burada bırakır mıyım hiç?b) Düzyazı içine alınan ve yan yana yazılan şiir dizelerinin arasında kullanılır.ÖRNEKAhmet Arif bu şiirinde Çukurova'yı ne güzel anlatmıştır: Çukurovam—Kundağımız, kefen bezimiz— Kanı esmer, yüzü ak—Sıcağında sabır taşı çatlar— Çatlaması ırgadın yüreği.UYARI: Bu görev için eğik çizgi (/) de kullanılabilir.
11- TIRNAK "„„ "İŞARETİ a) Başkalarından alınmış bir sözün başında ve sonunda kullanılır. ÖRNEK Hazreti Ali: "Bana bir harf öğretenin kırk yıl kölesi olurum." demiştir. b) Özellikle belirtilmek istenen bir söz tırnak içine alınabilir. ÖRNEK Bu insanın "ahlakçı" bir tavır takınması beni kahrediyor. c) Yazı içinde yer alan eserlerin adı tırnak içine alınabilir. ÖRNEK Adalet Ağoğlu'nun son romanı "Ruh Üşümesi"dir. d) Sıralamalarda üst satırda yazılan ve altta da yinelenen sözcüklerin yerine tırnak işareti konur.Bu kullanışta tırnak işaretine "denden" denir. 1. İnceleme Kitapları 2. Deneme Kitapları 3. Şiir Kitapları UYARI 1: Tırnak içindeki sözler cümle özelliğinde ise, noktalama işaretlerini korurlar. Tırnak işaretleri, bu noktalama işaretlerinden sonra kullanılır. ÖRNEKAtatürk diyor ki: "iktisadımıza birinci derecede önem vermek zorundayız." UYARI 2: Tırnak içine alınmış ifadenin içinde tırnak açmak gerekirse bu durumda tek tırnak (' ') kullanılır. 12-AYRAÇ "()" İŞARETİ Cümle kuruluşlarıyla ilgili olmayıp cümlenin ya da içindeki sözcüğünün anlamını açıklayıcı nitelikte bulunan sözler, sözcükler ayraç arasına alınır. ÖRNEK Oysa Lâtinceden türemiş olan Romen dilleri (Fransızca, italyanca, ispanyolca vb.) Latin ananın yüzyıllar boyunca biriktirdiği zengin kültür kalıtına konmuştur. UYARI: Kapama ayracı, sıralama ve sınıflandırma rakamlarından sonra kullanılabilir. ÖRNEK1)..., 2)...,3)...,4)..„ 5) 13- KÖŞELİ AYRAÇ "[]" İŞARETİ Ayraç içine alınmış bir açıklamanın içinde yeni bir açıklama varsa, bu, köşeli ayraç içine alınır.Askeri zaferlerimizin ( I. inönü [10 Ocak 1921], II. inönü [1 Nisan 1921] savaşları) en büyükleridir. SAYFAYI ÇEVİRİNİZ "./" YADA"./." İŞARETİ | | | | | | | | |
El yazısıyla, makineyle yazılmış ya da baskıyla oluşturulmuş bir sayfanın bitmediğini göstermek için, sayfanın sağ alt köşesine konur.
15-EĞİK ÇİZGİ 7" İŞARETİ a) Gün gösteren rakam ve adların arasında kullanılır. ÖRNEK30/Nisan/1991 b) Düzyazı içine alınan şiir parçaları çok yer tutmasın diye dizeler yan yana yazıldığı zaman, bu dizelerin arasına konur. ÖRNEK "Yangın" adlı şiirinde Edip Cansever gerçeküstücülüğe has bir tutum sergiliyor: Sizi görmüyorum dikkat/ Trenle çikolata yediriyorum/ Bunu her zaman yapıyorum akılla oynamak yani.
|