|
1- Bazı bileşik sözcüklerde birleşen her iki sözcük de ek almaz, yalın halde birleşir. ÖRNEK Baba-anne, taş-köprü, Koca-Mustafa-Paşa... 2- Bazı bileşik sözcükler, belirtisiz ad tamlaması şeklinde kurulmuştur. ÖRNEK Katır-tırnağı, aslan-ağzı, deve-kuşu, çörek-otu, dana-burnu, deve-tabanı... UYARI: Belirtisiz ad tamlaması şeklinde olan bileşik sözcüklerin çoğunda, tamlanan eki (-1, -i, -u, -ü) düşmüştür. Bunlar, takısız ad tamlaması şeklinde birleşmiş gibi görünür. ÖRNEK Keten-helva(sı), baş-örtü(sü), top-kapı(sı)... 3- Bazı bileşik sözcükler, sıfat tamlaması şeklinde kurulmuştur. ÖRNEK Çukur-ova, İnce-su, Ulu-dağ, Çanak-kale, Kızılırmak, Ana-yol. 4- Bazı bileşik sözcükler, tir adla eylemin birleşmesiyle kurulmuştur. ÖRNEK İmam-bayıidı, gece-kondu, kahr-olmak, hapsetmek, şükr-etmek .. 5- Bazı bileşik eylemler iki eyierh ya da eylemsininin birleşmesiyle | | | | | | | | | | | |
ÖRNEK Dedi-Kodu, biçer-döver, uyur-gezer, ört-bas, koş-u-ver, sat-a-bil, gid-e-dur... 6- Bileşik sözcüklerin bazıları birleşirken ses düşmesi görülür. ÖRNEK Kayın-anne - kaynana Cuma-ertesi -> cumartesi Kahve-altı -> kahvaltı 7- Bazı bileşik sözcükler terim niteliği taşır ÖRNEK Atar-damar, ısı-ölçer, dil-bilgisi, yer-çekimi, eşkenar... 8- "Etmek, eylemek, olmak, kılmak" yardımcı eylemleriyle kurulan bileşik sözcüklerde: a) Ses düşmesi görülür ÖRNEK Şükür-etmek -> şükretmek Hapis-olmak -> hapsolmak Hazır-olmak -> hazrolmak Seyir-eylemek -> seyreylemek b) Ses türemesi görülür. ÖRNEK His-etmek -> hissetmek Af-etmek -> affetmek Zan-etmek -> zannetmek 9- Bazı bileşik sözcüklerde birleşen her iki sözcük de gerçek anlamını yitirmiş olabilir. ÖRNEK Ak-baba, hanım-eli, imam-bayıldı... 10- Bazı bileşik sözcüklerde birleşen sözcüklerden biri gerçek anlamını korurken, diğeri gerçek anlamını yitirmiş olabilir. ÖRNEK Kol-ordu -» "kol" sözcüğü gerçek anlamını yitirmiştir. Ana-yol -»"ana" sözcüğü gerçek anlamını yitirmiştir. Baş-çavuş -» "baş" sözcüğü gerçek anlamını yitirmiştir. 11- Bazı bileşik sözcüklerde birleşen her iki sözcük de temel anlamını koruyabilir. ÖRNEK Yer-çekimi, bilir-kişi... 12- Bazı bileşik sözcükler cümle niteliğindedir. ÖRNEK İmam-bayıldı, al-beni
|
