|
Bir sözcüğün bütün ekleri atıldıktan sonra anlamlı olarak kalabilen en küçük parçasına kök denir. Bu nedenle kökieri sözcüklerin çekirdekleri olarak nitelendirebiliriz. Sözcüğün ekli durumuyla kökü arasında mutlaka anlam bağlantısı bulunmalıdır.Türkçede kökler genellikle tek hecelidir: ÖRNEK at, ev, gel, git, bak, su, göl... Az da olsa birden fazla heceden oluşan kökler de vardır: ÖRNEKAğaç, uyu, yürü... Türkçede kökler anlam bakımından üç bölüme ayrılır: 1-AD KÖKLERİ: Bir varlığın yada niteliğin adı olan köklerdir ÖRNEKDuvar, anne, göl, ev.. 2- EYLEM KÖKLERİ: Bir iş, oluş, hareket bildiren köklerdir. ÖRNEKDur, bak, üşü, söyle, git, iç... 3- ORTAK KÖKLER: Kullanıldığı yere göre hem ad hem de eylem kökü olma özelliği gösteren köklerdir .ÖRNEKŞiş (şişmek), tat (tatmak), barış (barışmak), toz (tozmak), sıva (sıvamak)... UYAR 1: Bir sözcüğün eylem ya da ad kökü olup olmadığını anlamak için o sözcüğün sonuna "-mek, -mak" mastar eki getirilir.a) Bu ek sözcüğe uygun düşüyorsa, sözcük eylemdir. ÖRNEKKoş(mak), sor(mak), bak(mak), ört(mek), sat(mak)... b) Bu ek sözcüğe uygun düşmüyorsa, sözcük addır. ÖRNEK Ağaç(mak) -> uygun düşmez Ev (mek) -> uygun düşmez UYARI 2: Ortak köklerle sesteş kökler birbirine karıştırılmamalıdır. Ortak köklerde, sözcüğün ad durumuyla eylem durumu arasında anlamsal bağlantı varken sesteş köklerde anlamsal bağlantı yoktur. Sesteş köklerde benzeyen sadece seslerdir. ÖRNEKYama (ad), Yama-mak (eylem) -» Ortak kök Yaz (ad), Yaz-mak (eylem) -» Sesteş kök
|