|
Eklendikleri sözcüklerin anlamlarını her zaman, türle-riniyse bazen değiştiren eklere yapım eki denir.Yapım eki almış sözcüklere, türemiş sözcük, bu bütünlüğe de gövde denir ÖRNEK Göz - lük - çü baş - ar -ı Dört çeşit yapım eki vardır: 1-İSİMDEN İSİM YADA İSİM SOYLU KELİME TÜRETEN EKLER -lık, -lik, -luk, -lük Odun-luk, göz-lük, tuz-luk, diz-lik, arkadaş-lık -lı, -li, -lu, -lü Bilgi-li, toz-lu, süs-lü, köy-lü, söz-lü -sız, siz, -suz, -süz Tat-sız, para-sız, çocuk-suz, duygu-suz -cı, -ci, -cu, -cü, -çı, -çi, -çu, -çü Demir-ci, Türk-çü, dava-cı, geri-ci, şaka-cı -cıl, -cil, -cul, -cül, -çil, -çil, -çul, -çül ev-cil, balık-çıl, insan-cıl, ölüm-cül, ben-cil -ca, -ce, -ça, -çe Türk-çe, ev-ce, kaplı-ca, başlı-ca, Çin-ce -daş, -deş, -taş, -teş Yurt-taş, karın-daş, ad-daş, yol-daş, soy-daş -man, -men Evci-men, koca-man, göç-men, dik-men, Türk-men - al, - el Buz-ul, gen-el, kur-al, yer-el- sal, -sel Tarih-sel, bilim-sel, kimya-sal, kum-sal, -cak, -cek yumur-cak, oyun-cak, (ı)sı-cak, ev-cek, kuyu-cak -cık, -cik, -cuk, -cük, -çık, -çik Badem-cik, elma-cık, tosun-cuk, dip-çik -dak, -dek bıngıl-dak, şakır-dak, fırıl-dak, fıkır-dak -dam, -dem Gün-dem, er-dem, say-dam, yor-dam -ak, -ek baş-ak, dam-ak, ben-ek, top-ak, oğ(u)l-ak -an, -en oğ(u)l-an, tüm-en, sap-an, kök-en, er-en -arı, eri iç-eri, dış-arı, il-eri, uç-arı -az, -ez ay-az, çöm-ez, yal-az -ız, -iz, -uz, -üz iki-z, üç-üz, dörd-üz, -beş-iz 2-İSİMDEN FİİL TÜRETEN EKLER -le, -la diş-le, baş-la, imza-la, göz-le, kara-la- lan, -len süs-len, kireç-len, alkış-lan, duru-lan, ev-len -laş, -leş kır-laş, katı-laş, bir-leş, acı-laş, tatlı-laş -ar, -er Sar(ı)-ar, mor-ar, yeş(il)-er, baş-ar -e,-a boş-a, sür-e, yaş-a, tün-e, kap-a -da, -de kımıl-da, tıkır-da, şakır-da, tangır-da, şırıl-da -sa, -se, -imsa, -imse garip-se, su-sa, önem-se, az-ımsa, kötü-ümse -I kısa-l, ince-l, sivri-l, yükse(k)-l, küçü(k)-l -al, -el boş-al, dar-al, çoğ-al, yön-el 3-FİİLDEN İSİM YADA İSİM SOYLU KELİME TÜRETEN EKLER -ma, -me kaz-ma, dokun-ma, anlat-ma, tat-ma, işit-me -mek, -mak söyle-mek, yıka-mak, bak-mak, ara-mak, iç-mek -amak, -emek bas-amak, kaç-amak -iş, -iş, -uş, -üş bak-ış, gör-üş, açıl-ış, söyle-y-iş, giyin-iş -ıcı, ici, -ucu, -ücü gör-ücü, bak-ıcı, öldür-ücü, bıktır-ıcı, sat-ıcı -ıntı, -inti, -untu, -üntü dök-üntü, sil-inti, sars-ıntı, kırp-ıntı, kaz-ıntı, gör-üntü -ti, -ti, -tu, -tü görün-tü,doğrul-tu, belir-ti, bulan-tı- ()m tut-am, boz-um, yud-um, atıl-ım, pişir-im -ak, -ek Sığın-ak, ele-k, bat-ak, aksa-k, ürk-ek- anak, -enek tut-anak, gel-enek, seç-enek, kes-enek, öde-nek -(ı)k, -(i)k, -(u)k, -(ü)k uyan-ık, karış-ık, ez-ik, savur-uk, aç-ık -gın, -gin, -gun, -gün, -kın, -kin Seç-kin, ol-gun, yor-gun, üz-gün, şaş-kın -gan, -gen, -kan, -ken somurt-kan, konuş-kan, -dövüş-ken, atıl-gan -gı, -gi, -gu,-gü say-gı, sev-gi, gör-gü, sil-gi, ör-gü -ga, -ge süpür-ge, bil-ge, dal-ga, göster-ge -ı, -i, -u, -ü sür-ü, doğ-u, bat-ı, sev-i, say-ı, diz-i -ınç, -ınç, -unç, -unç, -anç, -enç kaz-anç, gül-ünç, bil-inç, sev-inç, öv-ünç -iç, -iç, uç, -üç, eç, -aç gül-eç, bağla-ç, çek-iç, kıl-ıç, sark-aç -a, -e sap-a, kıs-a, gör-e, yar-a -gaç, -geç, -gıç, -giç, -kaç, -keç yüz-geç, başlan-gıç, dal-gıç, kıs-kaç -ın, -in, -un, -ün ak-ın, yığ-ın, tüt-ün, es-in, gel-in -ıt, -it, -ut, -üt geç-it, kon-ut, sark-ıt, um-ut, ayır-t -an, -en konuş-an, gül-en, bilin-en, gör-en, açıl-an -mış, -miş, -muş, -müş açıl-mış, oku-muş, içerle-miş, konuşul-muş, atıl-mış -ir, -ir, -ur, -ür, -ar, -er gül-er, yan-ar, çal-ar, yaz-ar, ak-ar -maz, -mez utan-maz, bilin-mez, gül-mez -acak, -ecek Söylen-ecek, gidil-ecek, açıl-acak, satıl-acak -dik, -dik, -duk, -dük bil-dik, tanı-dık, gez-diğ-i, söyle-diğ-i -esi, -ası çık-ası, bat-ası, sön-esi, yıkıl-ası -ılı, -ili, -ulu, -ülü sök - ülü , ek - ili, dik - ili, aç - ılı 4- FİİLDEN FİİL TÜRETEN EKLER -dır, -dir, -dur, -dür, -tır, -tir, -tur, -tür: Bu ekler ettirgen veya oldurgan eylem türetir. gez-dir, aç-tır, konuş-tur, okut-tur, kal-dır, bil-dir -il, -il, -ul, -ül Bu ekler edilgen ve dönüşlü eylem türetir. çek-il, gör-ül, aç-ıl, büz-ül, seç-il, sev-il- in, -in, -un, -ün edilgen ve dönüşlü eylem giy-in, sev-in,sakla-n -ir, -ir, -ur, -ür oldurgan veya ettirgen eylem türetir. kaç-ır, iç-ir, uç-ur, piş-ir, bat-ır, doy-ur- iş, -iş, -uş, -üş işteş çatılı eylem türetir. sev-iş, döv-üş, boğ-uş, tanı-ş, küs-üş -ıt, -it, -ut -üt oldurgan veya ettirgen eylem türetir. ak-ıt, oku-t, kuru-t, sap-ıt, eri-t, ürk-üt -dar, -der, -tar, -ter kay-tar, dön-der
|