|
Ünlülerin düzlük-yuvarlaklık , darlık-genişlik bakımından birbirlerine uygunluğuna küçük ünlü uyumu denir.Türkçe bir sözcüğün ilk hecesinde düz bir ünlü varsa (a, e, ı, i), daha sonraki hecelerde de düz ünlüler gelmek zorundadır. ÖRNEK Bakıcı, aşınma, bilge, çayır, yayla, ... Türkçe sözcüğün ilk hecesinde yuvarlak bir ünlü varsa (o, ö, u, ü), sonraki hecelerde ya dar-yuvarlak olan "u, ü" ya da geniş-düz olan "a, e" gelir. ÖRNEK Gözlük, sorgu, söylemek, görüş, gülmek... UYARI 1: Geniş-yuvarlak olan "o,ö" ünlüleri, Türkçe sözcüklerin yalnızca ilk hecelerinde bulunabilir (-yor eki dışında). Orta ve son hecesinde geniş-yuvarlak "o,ö" bulunan sözcükler Türkçe değildir. ÖRNEK Horoz, şoför, doktor, televizyon, radyo... NOT: Bazı bileşik sözcüklerde ve ünlemlerde ilk hece dışında "o,ö" bulunabilir. ÖRNEK Dereotu, Çukurova, ayol, öhö, oho... UYARI 2: ilk hecesinde yuvarlak ünlü bulunan sözcüğün ikinci hecesinde düz-geniş "a,e" varsa, üçüncü ve sonraki hecelerde düz kuralı devreye girer; yani düz-genişten sonra düz olan ünlüler "a,e,ı,i" gelir, tekrar yuvarlak ünlü gelemez. ÖRNEK Söyleşiler, konuşamamış, sorgulanmamış, gözetlendi, bozulmamış, .. UYARI 3: Bazı sözcüklerde düz-geniş ünlüden sonra "b, m, v" ünsüzleri varsa, sonraki ünlü dar-yuvarlak olur. ÖRNEK(yağmur) (Çamir) (kabık) (kavırmak) (savırmak) Yağmur, çamur, kabuk, kavırmak, savurmak... UYARI 4"-yor" eki, küçük ünlü uyumunu her zaman bozar. ÖRNEK Bakıyor, içiyor, söylüyor, görüyor, konuşuyor... UYARI 5: Yabancı ve bileşik sözcüklerde küçük ünlü uyumu aranmaz. ÖRNEK Malûm, mektep, başçavuş, içliköfte, Çukurova, ... UYARI 6: Küçük ünlü uyumuna uymayan sözcüklere getirilen ekler, sözcüğün son ünlüsüyle uyuma girer. ÖRNEK Doktorun, masörün, futbolu, çamursuz, yağmurlu...
|