Eylemlerinin nesne alıp almadıklarının belirlenmesi­dir. Bir başka deyişle eylemin bildirdiği işin bir başka varlığı etkileyip etkilemediği incelenir.Nesnesine göre eylem çatıları da kendi içinde dört bölüme ayrılır:

A) GEÇİŞLİ EYLEMLER

Eylemin bildirdiği, öznenin gerçekleştirdiği iş, başka bir varlığa geçerek onu etkiliyorsa; yani eylem nesne alıyorsa; yani eylem ne, kim, neyi, kimi sorularına yanıt veriyorsa geçişlidir.

Arabayı temizledi.(neyi)

Gözlüğünü sildi, (neyi)

Çorba içti. (ne) Gömlek aldı. (ne)

 Ali'yi çağırdı, (kimi)

Ayşe aldatıldı, (kim)

UYARI: Sözde özneye sahip bütün eylemler edilgen-geçişlidir. Çünkü sözde özne aslında belirtisiz nesnedir, (öznenin olmadığı cümlelerde belirtisiz nesne olan sözcük sözde özne görevini üstlenir)

ÖRNEK

Ali kapıyı açtı. (etken-geçişli)

Kapı açıldı (edilgen-geçişli)Bütün eşyaları sattım, (etken-geçişli)

Bütün eşyalar satıldı, (edilgen-geçişsiz)

B- GEÇİŞSİZ EYLEMLER

Eylemin bildirdiği, öznenin gerçekleştirdiği iş başka bir varlığa geçmiyor, eylem nesne almıyorsa; yani eylem ne, kim, neyi, kimi sorularına yanıt vermiyorsa geçişsizdir.

ÖRNEK

Çocuk uyuyor, (etken geçişsiz)

Kaldırımda yürüyordu, (etken geçişsiz)

Ayşe kahkahayla güldü, (etken geçişsiz)

Sepet balkondan düştü, (etken geçişsiz)

Okula gidildi, (edilgen geçişsiz)

UYARI 1: Hem gerçek hem de sözde öznesi olma­yan bütün eylemler (edilgen-geçişsizdir)

ÖRNEK

Sabah kalkar kalkmaz çarşıya gidildi, (edilgen-geçişsiz)

Çocuğa gülündü (edilgen-geçişsiz)

UYARI 2: Dönüşlü eylemlerde, eylemin bildirdiği işten özne (yani işi yapan) etkilenir. Eylem başka bir varlığı etkilemez. Bu nedenle dönüşlü çatılı eylemler genellikle geçişsizdir.

ÖRNEK

Türkü söyleye söyleye yıkandı. O/G.Ö. (dönüşlü ge­çişsiz)

Aynanın karşısında süslendi, (dönüşlü-geçişsiz)

Az da olsa geçişli olan dönüşlü eylemler de vardır.

ÖRNEK

Enselerini giyindi, (dönüşlü-geçişli)

Ayşe kolyelerini takındı, (dönüşlü-geçişli)

UYARI 3: Tek başına geçişli olduğu halde cümle içinde nesne almayan eylemler de vardır

ÖRNEK

"Gezmek" eylemi geçişlidir, (neyi gezdi? Bahçeyi, müzeyi, parkı) Annemle bütün gün gezdim, (etken-geçişsiz)

"Görmek " eylemi geçişlidir; fakat "Gözleri iyi görmü­yor." cümlesinde nesne almamıştır.

C- OLDURGAN EYLEMLER

Geçişsiz eylemler "-t, -r, -dir" ekleriyle geçişli bir du­ruma getirilmişse böyle eylemlere oldurgan eylemler denir.

ÖRNEK

Çocuk büyüdü, (etken-geçişsiz)

Çocuğu büyü-t-tü. (oldurgan)

Pasta kabardı, (etken-geçişli)

Pastayı kabar-t-tı. (oldurgan)

UYARI: "-t" ekiyle oldurgan yapılan eylemlerin kökle­ri genellikle iki heceli olur. (öksürtmek, oturtmak, doğrultmak, inceltmek) 

ÖRNEK

Yemek pişti, (etken-geçişsiz) Yemeği piş-ir-di. (oldurgan)

İp kopmuştu, (etken-geçişsiz) ipi kop-ar-mış-tı. (oldurgan)

Asansör aşağı indi. (etken-geçişsiz) Asansörü aşağı in-dir-di. (oldurgan)

UYARI 1: Oldurgan eylemler yine "-t, -r, -dır" eklerin­den birini alarak ettirgen olabilir.

ÖRNEK

Çocuk uyudu, (etken-geçişsiz) Çocuğu uyuttu, (oldurgan) Çocuğu uyutturdu, (ettirgen)

UYARI 2: Bütün oldurgan eylemler aynı zamanda etken geçişlidir. Yani hem özneleri hem de nesneleri vardır.

ÖRNEK

Güvercin uçtu. (etken-geçişsiz) Güvercini uçurdu. (Hem öznesi hem nesnesi var.)

D- ETTİRGEN ÇATILI EYLEMLER

Geçişli eylemler "-t, -r, -dir" ekleriyle tekrar geçişli yapılabilir. Yani geçişlilik derecesi artırılabilir. Bu ek­leri alarak geçişlilik derecesi artırılan geçişli eylemle­re ettirgen eylem denir.

ÖRNEK

Gömleği sardım, (etken-geçişli) Gömleği sar-dır-dı-m (ettirgen) Gömleği sar-dır-t-tı-m (ettirgen)

UYARI 1: Ettirgen çatılı eylemlerde özne işi yapmaz. Gösterir, başkasına yaptırır.

Unu eledim.Unu ele-t-ti-m. (ettirgen, özne işi yapmamış, yaptır­mış) 

UYARI 2: Genellikle "-dır" eki ikinci derecede ettir­gen yaparken, "-t" eki üçüncü derecede ettirgen yapar. Bir eylemde genellikle iki ettirgenlik ekinden fazlası kullanılmaz.

ÖRNEK 

Eskimiş gazeteleri attım. (I. derece) Eskimiş gazeteleri attırdım. (II. derece) Eskimiş gazeteleri attırttım. (III. derece)