|
Yükemin bildirdiği işi,oluşu, hareketi yapan, yerine getiren varlıklara özne denir. Adlar, ad tamlamaları, sıfat tamlamaları adlaşmış sıfatlar, yan cümleler özne görevini üstlenebilir. İlkbaharla birlikte ağaçlar çiçeğe durdu. Ahmet'in kardeşi de toplantıya gelecek. iyi insanlar herkese yardım eder. Yaşlılar beslenmelerine dikkat etmelidir. Spor yapmak sağlığa yararlıdır. Özne A- Gerçek ÖzneGerçek özneyi bulabilmek için eylem cümlelerinde yüklemin köküne -an, -en eki getirilerek kimdir? Veya, nedir? soruları yöneltilir. Ad cümlelerinde ise "olan" kimdir? "Olan" nedir? soruları yöneltilir. Biz de yemekten sonra film izledik, (izleyen kimdir?) – Biz Yaşar Kemal iyi bir yazardır, (iyi bir yazar olan kimdir?") -Yaşar Kemal B- Sözde özneGerçek öznenin bulunmadığı cümlelerde cümle içindeki asıl görevi belirtisiz nesne olan sözcükler cümle içinde sözde özne görevi üstlenir. Ad cümlelerinde sözde özne olmaz. Bir eylem cümlesinde sözde öznenin olabilmesi için yüklemde edilgenlik ekleri olan "-I, -n" bulunmak zorundadır. Yaşlı kadın odasına çekildi. / Gerçek özne Bozulan araba yolun kenarına çekildi / Sözde özne İşçiler pamukları topladı./ Gerçek özne Pamuklar toplandı. / Sözde özne Gömleklerin hepsi ütülendi./ Sözde özne Uyarı: Ad cümlelerinde sözde özne olmaz. Çünkü edilgenlik eki olan "- I, - n" yalnızca eylemlere getirilebilir. C- Açıklamalı ÖzneBazı cümlelerde özne açıklayıcısıyla birlikte verilir. Açıklamaların başına ve sonuna virgül (,) konulur. Açıklamalar da özne içinde değerlendirilmelidir. Hatice, halamın kızı, yarın bize gelecek./ Gerçek özne "Hatice" öznesinin açıklayıcısı "halamın kızı"dır. D- Örtülü ÖzneBazı cümlelerde eylemi yapan bulunmasına karşın, bunlar aldıkları bazı ekler (-ca, -ce) ya da birlikte kullanıldıkları bazı sözcükler (nedeniyle, etkisiyle, tarafından) nedeniyle cümlede gerçek özne değil zarf tümleci görevini üstlenir. Örtülü özneler yalnızca edilgen çatılı cümlelerde bulunur. Yasa Meclisçe kabul edildi./ Z.T (Örtülü özne) Şiddetli rüzgârın etkisiyle cam kırıldı./ Z.T. (Örtülü özne)
|
