|
Özneyle yüklem arasında iki yönden uygunluk aranır: I- ÖZNE ile YÜKLEMİN TEKİLLİK, ÇOĞULLUK BAKIMINDAN UYGUNLUKLARI A- Bir topluluk adına, kendi gibi olanlar adına konuşurken tekil kişi; hem özneyi hem yüklemi çoğul kullanabilir. ÖRNEK Biz adamı böyle yaparız. Bizi böyle sözlerle korkutamazsınız. B- İkinci tekil kişilerde saygı, nezaket bildiren durumlarda ikinci tekil kişilerde hem özne hem yüklem çoğul kullanılabilir. Siz nasıl isterseniz. C- Üçüncü tekil kişi :1- Saygı bildiren durumlarda özne tekil, yüklem çoğul kullanılabilir. ÖRNEK Başbakanımız okulumuzu şereflendirdiler. 2- Organ adlarında, cansız varlıklarda, bitki ve hayvan adlarında, zaman adlarında, eylem adlarında özne çoğul olduğunda yüklem tekil olur. ÖRNEK Olayı duyunca gözleri dolmuştu. Dışardan uğultular geliyordu. Uçurtmalar gökyüzünde süzülüyordu 3- "-ler, -lar" çoğulluk eki almamış topluluk adları özne olursa, yüklem tekil olur. ÖRNEK Öğretmen içeri girince tüm sınıf sustu. Ordu harekete geçti 4- Sayılarla belirtilmiş öznelerin yüklemleri genellikle tekil olur. ÖRNEK İki kişi seni sordu. Dört arkadaş okula geç geldi 5- "Var, yok" yüklemlerinin özneleri genellikle tekil olur. Sınıfta öğretmen var 6- İnsan olan çoğul öznelerde, yüklemin tekil ya da çoğul olması, söyleyenin ya da yazanın algılamasına bağlıdır. Bu gibi durumlarda yüklem hem tekil hem çoğul kullanılabilir. a) Çoğul öznelerin bireyleri tek tek değil de; bir topluluk olarak düşünülüyorsa yüklem tekil olur. ÖRNEK Yolcular trenden indi. b) Çoğul öznelerin bireyleri tek tek düşünülüyor ve düşündürülmek isteniyorsa hem özne hem yüklem çoğul olur. ÖRNEK Çocuklar bahçede top oynuyorlar. II- ÖZNE ile YÜKLEMİN KIŞI BAKIMINDAN UYGUNLUKLARI A- Öznesi tekil olan eylemlerde, özneyle yüklem arasında her zaman uygunluk vardır. Özne hangi kişiyse, yüklem de o kişiye çekimlenmiştir. ÖRNEK Ben de geleceğim. B- Öznesi çoğul olan eylemlerde yüklem de genellikle çoğul olur. ÖRNEK Biz bundan böyle televizyon seyretmeyeceğiz. UYARI: ""Kimi, bazı" gibi belgisiz zamirlerden, birinci çoğul kişi eki almış öznelerin yüklemleri, üçüncü tekil kişi olabilir. ÖRNEK Kimimiz olayın böyle sonuçlanacağını düşünmedi
|
