Bir dilin sesten başlayıp cümleye ulaşan bütün dil birliklerinin oluşturdukları düzeni ortaya koyan ve bunların bağlı oldukları ku­ralları belirleyen bilime dil bilgisi (gramer) adı verilir. Başka bir söyleyişle, bir dili doğru konuşmak ve yazmak için bilinmesi gere­ken kuralların bütününe dil bilgisi ya da gramer denir. Dil bilgisi dildeki bu birlikleri şekil yapıları, kullanılış değerleri, anlamlan vb. çeşitli yönlerden ele alır ve inceler. Dil bilgisi, dili iyi kullanma sa­natını öğretir. Duygu ve düşünceleri daha düzgün ve tam olarak an­latmaya yardım eder. Dil bilgisi dili ele alış ve işleyiş durumuna göre bazı kollara ayrılır:

1.  Karşılaştırmalı Dil Bilgisi: Aynı ana dilden gelen dilleri, yahut bir dilin lehçelerini ses, şekil, söz dizimi, anlam bilgisi, ba­kımlarından karşılaştırmalı olarak inceleyen dil bilgisi koludur.

2.  Tarihî Dil Bilgisi: Bir dilin, bir lehçenin veya bir dil ailesinin gramer yapısını tarihî devrelerdeki değişme ve gelişmelerine göre ele alıp inceleyen dil bilgisi koludur.

3.  Tasvirci Dil Bilgisi: Bir dilin veya lehçenin belli bir zaman­daki durumunu, yapı ve işleyişini, tarihî gelişmeleri hesaba katma­dan, yani karşılaştırma yapmadan tesbit etmeye çalışan dil bilgisi koludur.

Dil bilgisi, konuları bakımından da şu bölümlere ayrılır:

Ses Bilgisi (fonetik): Bir dilin seslerini, meydana gelişleri, bo­ğumlanma özellikleri, kelimelerdeki sıralanışları, yüklendikleri gö­revler ve uğradıkları çeşitli değişmeler açısından inceleyen dil bil­gisi dalına ses bilgisi denir.Seslerin çıkarılış ve niteliklerini inceleyen ses bilgisine durgun veya tasvirci ses bilgisi; bir dilde seslerin zaman içinde gösterdikleri değişmeleri ve bunların sebeplerini inceleyen ses bilgisine gelişmeli veya tarihî ses bilgisi; konuşma organının işleyişini, çıkarılan sesleri akustik yönden inceleyen ses bilgisine ise deneysel ses bilgisi adı verilir.

Şekil Bilgisi (morfoloji): Dildeki kökleri, bunların birleşme yol­larını, eklerin çeşitli anlam ve görevlerini, dilin türeme ve çekim özelliklerini, kısaca dilin biçimle ilgili özelliklerini-konu edinen dil bilgisi koludur.Şekil bilgisi dil tiplerinin belirlenmesi açısından büyük önem taşır; bu yüzden karşılaştırmalı gramer çalışmalarında şekil bilgisine büyük değer verilir.

Kök Bilgisi (etimoloji): Bir dildeki kelimelerin şekil yapıları ile anlamları arasında ilgi kuran, kelimelerin yapı ve anlamlarını kök­lerine doğru izleyerek ilk defa hangi köklere dayandıklarını ve za­man içinde hangi safhalardan geçerek ne gibi gelişmeler gösterdik­lerini inceleyen dil bilgisi koludur.

Anlam Bilgisi (semantik): Dildeki kelimeleri anlamları yönün­den ele alan, kelime ve deyimlerin taşıdıkları anlamaları ve anlam değişmelerini inceleyen dilbilgisi kolu.Anlam bilgisi dilin düşünce yönüyle ilgili olup, sesle düşünce arasındaki ilişkilerle ilgilenen bilim koludur. İki kısma ayrılır:

1. Eş zamanlı anlam bilimi (senkronik semantik): Dilin belirli bir zaman kesitindeki durumunu tarihî değişme ve gelişmelere girme­den inceleyen anlam bilimidir. Bu bölümün içine kelime, kavram, anlam, kapsam, eş anlamlılık, eş adlılık gibi konular girer (darılmak-küsmek, incinmek-gücenmek-kırılmak, dilemek-istemek-talep etmek, gam-tasa-keder, öfkelenmek-hiddetlenmek [eş anlam]; kara "bir renk, toprak parçası", çay "içecek, akar su" [eş adlılık]; ağız "organ adı, kapların ağız kısmı, bir suyun göl veya denize döküldüğü yer, konuşmada bölgelere göre değişen söyleyiş biçimi" [çok an­lamlılık].

2. Art zamanlı anlam bilimi (diyakronik semantik): Dilin an­lamla ilgili olaylarının iarihî değişme ve gelişme süreci içerisinde ele alındığı ana bilim koludur. Bu alan içerisinde ise anlam olayı olarak nitelendirilen anlam değişmeleri ve söz sanatı sayılabilecek deyim aktarması, ad aktarması gibi konular ele alınmaktadır {göğün mavisi [ad aktarması sıfattan — isim], "Şu karşımızdaki mahşer kudursa çıldırsa" [deyim aktarması]).

Cümle Bilgisi veya Söz Dizimi (sentaks): Bir dildeki kelimelerin bir grup veya cümle oluşturacak biçimde bir araya gelmelerinin ku­rallarını, bu grupların cümle ve söz içindeki görevlerini, birbirleriyle olan ilişkilerini, sıralanışlarını ve cümle yapılarını inceleyen dil bil­gisi bölümü.

Lehçe Bilgisi (diyalektoloji): Son zamanlarda dil araştırmaları daha çok konuşulan dile, yaşayan lehçe ve ağızlara yönelmiştir. Lehçelerin derlenmesi, sınıflandırılması ve incelenmesiyle uğraşan dil bilgisi koluna lehçe bilgisi adı verilir. Ancak dil bilgisi bu bö­lümlerden ayrı ayrı düşünülemez ve esasen bunları birbirinden ayı­ran kesin sınırlar da mevcut değildir. Gramer incelemelerinde bu bölümler ayrı ayrı inceleme konusu edilseler de her zaman iç içedirler.