Doğu Göktürklerin tarihinden bahseden bu yazıtlar, taşlar üze­rine hun âbideleri diye de adlandırılırlar. Türk adının, Türk milletinin isminin geçtiği ilk Türkçe metin olan bu kitabeler, Türk tarih ve edebiyatının ilk yazılı belgeleri olarak büyük önem taşırlar.Türk medeniyetinin, Türk kültürünün büyük vesikaları olan Or­hun kitabelerinde, devletle milletin karşılıklı olarak vazifeleri dile getirilmektedir.

VIII. yüzyıldan kalmış olan Göktürk kitabelerinde, Bilge Kağan'ın kardeşi Kül Tigin ile Çinlilere karşı yaptıkları istiklâl savaşı ve Türk milletinin bütünlüğünü sağlamak için verdikleri mücadele anla­tılmaktadır. İşlenmiş, güzel bir dille yazılan, çok kuvvetli ve ihtişamlı bir hitabet üslûbuna sahip bulunan Göktürk kitabelerinde Bilge Kağan ve Kül Tigin, Türk milletine ve Türk beylerine hitap etmekte, onları millî birlik ve millî şuura sahip kılmak için uyarmaktadır.

Göktürk harfleriyle yazılmış olan ve VIII. yüzyıla ait bulunanan kitabeler, adlarına dikildikleri kimselerin isimleriyle anılmaktadırlar.Bu kitabelerin dil, edebiyat ve kültür tarihi bakımından en bü­yükleri ve en önemlileri Tonyukuk, Bilge Kağan ve Kül Tigin anıt­larıdır.

Tonyukuk Anıtı: Göktürklerin dört kağanına vezirlik yapmış olan büyük Türk devlet adamı ve başkumandan Toayukuk tarafın­dan bizzat diktirilmiştir. Tonyukuk bu anıtı ihtiyarlık döneminde, ölümünden kısa bir süre önce 720-725 yılları arasında yazdırmıştır.

Kül Tigin Anıtı: Doğu Göktürklerini elli yıl süren Çin esaretin­den kurtaran Kutlüg Kağan veya ikinci adıyla İlteriş Kağan'in küçük oğlu Kül Tigin adına diktirilmiştir. Kül Tigin 731 'de ölünce, ağabeyi Bilge Kağan, kardeşinin ölümünden duyduğu derin teessürün ebedî bir ifadesi olarak 734 yılında onun adına bu abideyi diktirmiştir.

Bilge Kağan Anıtı: Bilge Kağan 734 yılında ölünce ölümünden bir yıl sonra 735 te oğlu kültigin tarafından diktirilmiştir.Uzun süre ilim âlemine meçhul kalan bu kitabelerin yazısı Da­nimarkalı bilgin Thomsen tarafından 1893 yılında okunmuştur. Önce yazıtlarda çok geçen tengri, Türk ve Kül Tigin kelimelerini çözen Thomsen, sonra bütün kitabeleri okumuş ve 1896 yılında da anıtları yayımlamıştır.