Altın Orda sahasında yazılmış en eski Türkçe metin olarak bili­nen Kutb'un Husrev ü Şirin i Nizâmî'nin aynı adı taşıyan edebî eserinin Türk edebiyatındaki ilk tercümesidir. .Gerek Türk dili tarihinin mühim bir merhalesini teşkil eden Altın Orda sahasının yazı dili, gerekse Kıpçak şivesi hakkında isabetli bir sonuca varmak için başvurulması icab eden ana kaynaklardan biri de şüphesiz bu eserdir.

Kutub, bu eseri, Nizâmî'nin aynı adı taşıyan mesnevisinden, Altın Orda hükümdarı Tini-Bek Han ile onun eşi Melike Hatun adı­na Türkçe'ye tercüme etmiştir. Kitabın baş kısmında Tini-Bek Han ve eşi Melike Hatun için yazılmış bulunan methiyelerden, bu husus kesin olarak anlaşılmaktadır. Tini-Bek'in, babası Özbek Han'ın ölümünden sonra 1341'de hükümdar olduğu ve 1342'de de kardeşi Canı-Bek tarafından öldürüldüğü bilindiğine göre, Kutub'un, bu eseri 1341-1342 yılları arasında yazdığı anlaşılmaktadır.

Eserin başındaki tevhit ve na't ile dört halife, Tini-Bek Han ve Melike Hatun için methiyeler kısmında ve bir de "Sebeb-i Telif bölümünde Nizamî'den ayrılmış olan Kutub, hikâyenin kuruluşu, konusunun seyri ve neticesi bakımından Nizamî'ye sadık kalmıştır. Ancak Nizâmî'nin eserinin bu güne kadar gelmiş olan şekli, 5700 beyit civarındadır. Kutub'a ait eldeki metin ise 4370 beyittir. Böy­lece, eserin aslı ile tercümesi arasında 1310 beyilik bir fark vardır.Ancak Nizâmî'nin eserinde bulunan ve hikâyenin seyrini göste­ren bahis başlıkları Kutub'un eserinde de aynen vardır. Bu da gös­teriyor ki tercümede veya istinsahda mevcut olan eksiklikler, hikâyenin akışını ve bütünlüğünü bozacak nitelikte değildir.

Vezin bakımından eserin aslına sadık kalan şair, sadece "dört halife" methiyesini Kutadgu Bilig vezni ile yazmıştır. Kendisi de kuvvetli bir nâzım olan Kutub, Nizâmî'nin mesnevisini başarı ile Türkçe'ye nakletmiştir.

Nizâmî'nin mesnevisini yüzde seksen nisbetinde Türkçe keli­melerle karşılayan Kutub'un bu eseri zengin bir sözlüğe sahiptir. Kutub, Nizâmî'nin, eserlerinde çok titizlikle işlemiş olduğu aşk ko­nusunu Türkçe ifade etmek istidadını göstermiş ve o devir Türkçesinin bütün imkânlarını ortaya koyarak diliru hazinesini de bulup, henüz yazı diline geçmemiş bir çok Türkçe sözleri edebî dile ka­zandırmıştır.

Devri ve sahası göz önüne alındığında, kesafetle dînî mahiyette metinlerin işlendiği XII.-XV. yüzyıllarda Altın Orda'da Kutub'un böyle hissî ve aşkî bir efsaneyi işlemiş olması mühim bir hadisedir.Kutb'un Hıısrev ü Şîrîn'i

Türk edebiyatı tarihinde konu ve dil özellikleri bakımından önemli bir yeri olan nadide bir eserdir.