|
Kaside dış şekil bakımından tıpkı gazele benzer. Bu da beyit birimiyle yazılır. Yalnız gazelden çok uzundur. Kaside en az otuz üç en fazla da doksan, dokuz Beyit olur. Fakat en makbulü 45 - 50 beyit arasında olanlardır. Bunda da ilk beyit matla adını alır. Yani bu beytin mısraları birbirleriyle kafiyelidir, öteki beyitlerin Kafiyelenişleri, gazelde olduğu gibidir. Yalnız kasidelerde şairin adının bulunduğu beyte, gazelde olduğu gibi makta denmez, tac denir. Makta, aşağı yukan Gazelin bitim beytidir. Halbuki kasidede tac beytinden sonra birkaç beyitlik'dua kısmı vardır. Yani şairin adının bulunduğu beyit, kasidenin bitim beyti olmuyor.Kasidenin bölümleri : a. Nesip (giriş bölümü) :Kaside genel karakteri bakımından bir methiye olduğuna göre, şair, övmelerine geçmeden önce bahar, yaz, ramazan, bayram, cenk v.b. gibi konulan yol yaparak, onbeş - yirmi beyit kadar bir giriş bölümü düzenler. Bu bölüm bittikten sonra, şair, girizgâh adı verilen bir ara beyitle kasidenin Medhiye bölümüne atlar. Bazı kimseler, bu basamak vazifesi gören beyte verilen girizgâh adını, giriş bölümünün adı olan Nesibin yerine kullanmaktadırlar. Halbuki girizgâh, giriş (nesib) bölümünden methiye bölümüne atlamayı sağlayan bir beytin adıdır.(Bakınız: Kasidenin Giriş Bölümü ) b. Methiye bölümü :Bu bölümde şair kimi övecekse, beyitlerini bu övme gücü üzerinde toplar. c. Fahriye bölümü :Bu bölümde şair kendisini över. Yazdığı kasideyle iftihar ettiğini, şairlikte ve kasidecilikte bir benzeri bulunmadığını, bu bölümün beyitleriyle anlatır. d. Tegazzül (gazel bölümü) :Bu bölüm bundan öncekiler gibi mecburî değildir. Yani kasidede gazel bölümünün bulunmaması, kasidenin karakterini bozmadığı gibi, bir eksiklik de sayılmaz. Zaten «tegazzül» denen bu bölüm «gazel» olarak bir nazım türü durumuna geldikten sonra, kasideyle ilişiğini kesmiş bulunuyor. Bununla beraber birçok kasidelerde tegazzül bölümüne yer verilmiştir. e. Tac bölümü :Bu bölüm, şairin adının veya mahlasının geçtiği bölümdür. Şair bir fırsatını bularak kendi adını, bu bölümü meydana getiren beytin birinci veya ikinci mısraına yerleştirir. f. Dua bölümü :Bu bölümde methedilen kimsenin başarıya ulaşması ve geleceğinin ışıklı olması yolunda dua edici beyitler yer alır. Yukarıda sıralanan bölümlerin beyit sayıları sınırlı değildir. Şairin keyfine ve yeteneğine, gücüne bağlıdır. Şair, bölümlerin beyit sayılarını istediği kadar azaltıp çoğaltabilir. Yalnız şu var ki kaside otuz üç beyitten az, doksan dokuz beyitten fazla olamaz. Bizim Divan edebiyatımızda, birçok kaside yazılmıştır. Fakat Nefi 'yi kasidecilikte aşan olmamıştır, denilebilir.Tanzimat Edebiyatının kurucularından Şinasi 'den itibaren kasidede bir yenilik göze çarpmaktadır. Bu yeniliği Nedim 'de de görmek mümkün olmakla beraber, canlı şeklini Şinasi'nin Mustafa Reşit Paşa'nın başardığı işler hakkında yazdığı kasideyle almıştır. Şinasi 'yle kazandığı yeni tutumuyla kaside, genellikten kurtulmuş, özel ve kişisel bir karakter kazanmıştır. Namık Kemal 'in Hürriyet Kasidesi de yeni anlayışla yazılmıştır. Tanzimat devrinde yazılan kasidelerin birçokları bu şekildedir Benzer Sayfalar: Nazım Şekilleri Divan Şiiri Divan Şairleri Edebi Sanatlar Aruz Vezni Divan Edebiyatı
|