İSTANBUL'da, H. 960/M. 1552 yılında doğmuştur. 1592 yılında ölen Şeyhülislâm Ankaralı Bayramzâde Zekeriya Efendi'nin büyük oğludur. Mükemmel bir eğitim görmüş ve devlet hizmetinde bilgisi ve zekâsı saye­de hızla yükselmiştir. H. 994 yılında babasıyla hacca gidip döndükten sonra H. 995'de Atik Ali Paşa, H. 998'de Haseki Sultan medreselerine atandı. Daha başka medreselerde de görev aldıktan sonra H. 1004 yılında Halep, bir yıl sonra da Şam kadısı oldu. Mısır, Bursa, Edirne Kadılıklarında bulundu H. 1012'de İstanbul Kadılığına atandı ve ertesi yıl azlolundu. Fakat aynı yıl (H. 1013) önce Anadolu, bilahare Rumeli Kazaskerliklerine getirildi. H. 1018'de ikinci, H. 1026'da üçüncü defa Rumeli kazaskeri oldu. H. 1031/M. 1622 yılında ilk kez Şeyhülislamlık makamına getirildi. Bir yıl kadar Sadrazam Kemankeş Ali Paşa'nın tezviratı yüzünden azledildi. İki yıl sonra 14 Şa'bân 1034'de ikinci kez Şeyhülislâm oldu. 

7 yıl kadar bu makamda bulunduktan sonra, bazı karışık­lıklar sebebiyle görevinden çekilmek zorunda kaldı. Pâ­dişâh, Murâd IV. fitne sükûn bulduktan sonra şâire ilti­fat etti ve «Bunlar seni azl itdiler, amma ben azl itme­dim. Çiftliğine git, bize duâ ile meşgul ol. Pâdişâhın pâ­dişâh olduğu vakit sen de kemâkân müfti olursun» dedi. Şâir, bir süre Sultan Selîm civarındaki konağına, daha sonra Topkapı'daki çiftliğine çekildi. 4 Receb 1043'de üçüncü defa Şeyhülislâm oldu ve bu kez ölümüne dek ay­nı makamda kaldı. Ölümü H. 1053/M. 1644'dedir.

Özellikle Murâd IV. tarafından son derece sevilip sayılan, hattâ eli öpülen Yahya Efendi «mukbil-i münferid» unvanıyla anılmıştır. Murâd IV. tarafından Revan seferi­ne iştirak ettirilen şâir, uğur getirdiği inancıyla Bağdat fethine de götürülmüştür.

Nedim bile:

Nef'î vâdî-i Tcasaîdde sühan-perdâzdır

Olamaz amma gazelde Bakî vü Yahya gibi  

demek suretiyle onu takdîr ettiğini belirtir.

Hoşsohbet, nüktedan, mütevazı, halûk, kerîm bir zât olarak tanım­lanan Şeyhülislâm Yahya'yı, Nefi, Şerif Sabrı, Nailî-i Kadîm gibi şâirler de övmüşlerdir.

Ziya Paşa

«Tanzîm-i gazelde bir de Yahya — Bir vâdi-i hâs kilmiş ihya — Nâzik söyler sözü begaayet — Bir sadelik içre bin leta­fet — Gûyâ kırılır elinde elfâz — Mazmunları ruhu eyler ikâz» diyerek şâiri över.

Gibb'in dediği gibi «Bir taraf­tan Baki'ye, diğer taraftan Nedim'e» el veren Yahya'da, Nedim'i müjdeleyen şûh mısraların yanı sıra Bâkî'yi ha­tırlatanlar da göze çarpar. Ancak Yahya, sanatlara düş­kün değildir. Âşıkane, kalenderane, rindâne, zaman za­man şûh bir edası vardır. Öyle ki:

 Meyhaneye gel kim ne riya var ne mürâyî

gibi bir beyti söylediği için, Fâtih Camiinde va'z veren Hurşîd Çavuşoğlu denen bir şeyh tarafından «Ümmet-i Muhammed, her kim bu beyti okursa kâfir olur. Zîrâ, bu beyt küfr-i sarîhdir» denilmek suretiyle «kâfirlik» ile suçlandırılmıştır.

Dili zarif, temiz, hayâli zengin, ifâdesi ince, nükteli bir şâir olan Şeyhülislâm Yahya, çağının gerçek gazel ustalarından biridir. Günlük zevkleri, duyguları, aşkları zarif, samimî bir edâ ile işlemiştir. Sadece şâir olarak değil iyi bir insan olarak da halk tarafından çok sevil­miştir. Cenaze namazındaki büyük kalabalık bunun deli­lidir.