Gaziantep doğumlu olan Ayni'nin asıl adı Hasan'dır. hakkındaki bazı bilgileri Nazmü'l-Cevahir adlı kendi eserinden öğreniyoruz. Bu eserde verdiği bilgiye göre 1790 yılında istanbul'a gelerek şairler arasında kendini göstermiş ve Nakşibendi tarikatına girmiştir. Tezkirelerden bazıları (Arif Hikmet ve Fatin Tezkireleri) ise Ayni'nin çeşitli devlet görevlerinde bulunduktan sonra İstanbul'da öldüğünü bildirirler. 

Eserleri ve Edebi Kisiliği 

Divan: Ayni'nin hacimli bir Divanı vardır. Eser İstanbul'da 1258'de basılmıştır. Divan'dâki şiirler arasında manzum tarihlerin sayıca çokluğu dikkat çekicidir.

Saki-name: Divan'la birlikte basılan Saki-name, 1500 seyitlik bir Mesnevidir. İçinde değişik nazım şekilleri de Kullanılmıştır. Eserin başında dönemin bazı şairlerinin esere ilişkin görüşlerini belirttikleri manzum takrizler vardır.

Nazmü'l-Cevahir: Ayni'nin 1820 yılında tamamladığı bu eser, mesnevi biçiminde yazılmış bir sözlüktür. Şair her mısrada Arapça, Farsça ve Türkçe eşanlamlı kelimeleri sıralayarak 1300 seyitlik sözlüğünü meydana getirmiştir.

Nusret-name: Yeniçeriliğin kaldırılmasıyla ilgili bu tarihi konulu mesnevinin 431 beyitlik bir nüshası Millet Kütüphanesi'ndedir. Buna karşın, Arif Hikmet Tezkiresi'nde eserin 1000 beyit dolayı da olduğu bildirilmektedir.

Ayni, edebiyat tarihindeki yerini manzum tarihleriyle yapmıştır. Manzum tarih söylemede edebiyatımızda Süruri'den sonra en önde gelen şairlerdendir. Ancak şairliği güçlü değildir. Şiirlerinde Şeyh Galip 'in büyük etkisi görülür. Nefi ve Nabi 'den etkilendiğini gösteren Beyitleri de vardır. 18. ve 19. yüzyıl şairlerinden mazılarının gazellerine nazireler yazmış, Fıtnat'ın bir Gazelini Tahmis etmiş, bir gazelini de Müstezad haline getirmiştir. Keçecizade İzzet Molla ile birlikte yazdığı yirmi gazeli bulunmaktadır.