TA'RİZ Ustalıkla, bir tarafı gösterip diğer tarafı kastederek, incelik ve saygınlıkla i'tirâzda bulunma, dokundurma, gizli bir istihza' yapma san'atıdır: 

Vermedi ablukada şân-ı donanmaya halel

İngiliz devletine olsa sezadır amiral 

ZİYA PAŞA. 

(Ablukada donanmanın sânını bozmadı; ingiliz devletine amiral olsa lâyıktır.) 

Bu beyitte şâir, 'Alî Paşa'nın 'Girit Yenilgisi'ni aşığılamak amacıyla, onun donanmayı mağlûbiyete gö­türdüğünü, amirallik yeteneğinden yoksun olduğunu in­celikle vurgulayarak Ta'rîz san'atı yapıyor. 

Ta'rîz, dokunaklı, açık bir hakaret ve gülünç düşürme biçiminde olursa İstihza' san'atı yapılmış olur: 

Edebiyyâtı tutup boğdu gürûh-ı kudemâ

Okuyun siz de onun canına ey genç üdebâ 

TÂHİR OLGUN. 

(Eski edipler, edebiyatı tutup boğdu; ey genç edipler siz de onun canına okuyun.) 

Beyitte, eskiler edebiyatı boğdu; gençler, siz de öldürün denmek suretiyle istihza' yapılmıştır. 

Ta'rîz'in, acı ve ağır istihzâ'yı taşıyan biçimine Tehekküm adı verilir: 

Eski eş'ârda dür-bîn ile ma'nâ görülür

Yeni eş'ârda ma'nâ gibi külfet yoktur 

EŞREF.

(Eski şiirlerde anlam dürbünle görülür; yeni şiirlerde anlam gibi sıkıntı yoktur.)  

Şâir, eski şiirde anlamın çok zor sezildiğini, yeni şiirde ise külfet olarak görüldüğü için anlama yer verilmediğini söy­leyerek Tehekküm san'atı yapmıştır.