Ortak yanları bulunan iki zıt kavramı, biri gerçek, diğeri mecazî mânâda olmak üzere aynı konu etrafında toplamak sanatıdır. Tezâd heyecana bağlı bir sanattır. Heyecan sanatkârın zihninde mecazî bir çağrışım yapar. Bu çağrışım zıt bir şekilde başka bir çağrışıma yol açar. Zihin bu zıtlığı olayın iki tarafına yayar. Bu karşıtlık ifâdeye bir anlam genişliği kazandırır. 

Ne efsunkâr imişsin âh ey dîdâr-ı hürriyyet

Esîr-i aşkın olduk gerçi kurtulduk esaretten                                                        

Nâmık Kemâl

Zıtlık meydana getiren kavramlar "esir olmak" ve "esaretten kurtulmak"tır.

Ne siyah eylemiş bu nâsiyeyi

Saçımı bembeyaz eden bahtım                           

Abdülhak Hâmid

iki zıt kavram "siyah alın" ve "bembeyaz saç"tır.