|
Goethe'nin dış yaşayışı bir epos gibi tamamen müreffeh ve huzur içinde geçti. Fakat Schiller daima yenileşen ve diğerlerine nazaran tekemmül eden bambaşka bir şahsiyet görünür. Böylece Schiller'in hayatı dramatik bir akış gösterir. Bütün hayatı ayrışık kadere, sefalete, hain bir hastalığa ve içindeki enerjiyi parçalamak isteyen kuvvetlere karşı bir mücadele ile geçti. Fakat bu boğuşma daima bir yenme ile sona erdi, onu yükseklere götürdü. Eriştiği en yüksek mertebe, nisbidir ve kısa hayatının sonunda bulunur. Ruhî çalışmanın erginleştirdiği bir zamanda ölümü, ebedî gençliğin bir kahramanı olarak anıtlaştırılır. Daha fazla subjektiv ve idealist fikirde bulunan Schillerin ikinci oğlu Johan Christoph Friedrich 10 ekim 1759 da Neckar kıyısında bulunan Marbach köyünde doğdu. İlk üç senesini bu fevkalâde güzel köyde geçirdi. 1765 te babası Schwâbisch - Gmünde göçetti ve Romahlar zamanından kalma harabeler ve Hochenstaufen ailesinin mezarlarının da bulunduğu Lorch'da yerleşti. Bu tarihî şehir geçmişi hatırlatır, bu yüzden Schiller'de ilk derin tesiri bırakmıştır. Burada şairin «Rauber» de bir yer ayırdığı papas Moser ona ilk dersi verdi. Köyün ıssızlığı yüzünden sonraları bu aile Würtenberg'in Versaillessi olan Ludvvigsburg'n )a Dük (Herzog) Karl Eugen'in sarayına taşındı. Günlük işi avlanmak, atıcılık ve başka eğlenceler idi. Almanyanın en süslü ve muhteşem opera analarından biri olan buradaki operada en yeni operet ve baletler oynanıyordu. Küçük Schiller ilk tiyatro atmosferine burada girdi. Schiller bir kaç sene sonra papaz olmak üzere, Ludwigsburg'ta Lâtin okuluna gitti. Fakat Dükün arzusu genç Schiller'in talihine karıştı. Bu hal Schiller'in «Solitude» şehzade okuluna girmesine bir vesile oldu. Pratik bir meslek sahibi olmak için Friedrich istemiyerek 1773 te Solitude'ye yerleşti Schiller ilk zamanlar askerî akademide hukuk tahsiline başlamışsa da hoşuna gitmediği için 1775 te tıp tahsiline devam etti. Bu yıl içinde akademi Stuttgart'a taşındı. Son Senelerinde Schiller bütün kalbiyle bir iki arkadaşına bağlandı. Kendisinden sekiz yaş büyük olan hocası Jakob Friedrich Abel felsefe tahsilinde Schiller üzerinde büyük esir yaptı. Eski ve yeni şiir hakkında bu zat geniş malûmat sahibi idi. schiller onun yardımiyle ve "Wieland„ in tercemelerinden "Şekisperi,, anıdı. Onun üzerinde kuvvetlice Ossian, Bardengesânge, Young'un Gece Düşünceleri, tesir etti. Halk şen ve sert kuvvetli şiirleri, bu meczup istikamete karşı, kuvvetli bir denk teşkil etti. Onun üzerinde Schubert'in şiirleri de aynı tesiri yaptı. Roussau'in düşünceleri onun duygu ve fikirlerinde hükümran oldu. Schillerin ilk şiirleri chiffre altında Würtenberg dergilerinin birinde çıktı. 1776 da Elegie (akşam) ve 1777 de Od (Fatih). Rousseau'in fikirleri görüşleri üzerinde müessir oldu ve Rousseau tarafından hararetle tavsiye edilen Plutarch'i içine dalışı onu büyük insanların durumuna gitmeye teşvik etti. Buna rağmen iki sene müddetle 1778 ve 1779 "Şairlikte bir tevakkuf, ihtisas tahsilini devam ettirebilmek için yazılarını İhmal etti. Fikir, materyal, ruh ve vücut hakkındaki değişme etkisini mevzuubaahis eden "Physiologie, nın felsefesini yazdı. Bu eserin canlandırıcı ve uyandırıcı fikirleri muhtevi olması dolayısiyle basılmasına izin verilmedi. Bu sıralarda kıymetli ve mesleki birer eser olan "Fieberkrankung,, ve en son felsefî eser ve görüşlerini de ihtiva eden "Versuche über len Zusammenhang der tierisehen Natur des Menschen mit seiner reistigen, i hazırladı, 1782 yılında Mannheim National tiyatrosunda oylanan "Râuber,, parça parça ve gizli olarak hazırlanmıştı. 1779 da bu dramı küçük bir ormanda arkadaşlarına okudu. Bu muhteşem eser 1781 yılının ilkbaharında bitti ve ödünç alınan para ile basıldı. Schubart'ın 1775 de "Schwaebischem Magazin, de çıkan bir hikâyesi, eserin esas krokisini teşkil eder. Konusu: Bir asilzadenin iyi kalpli fakat hafif meşrep oğlu Kari, riyakâr kardeşi Wilhelm tarafından iftiraya uğrar ve bu yüzden tahsiline son verir, asker olur ve daima düşer. Sonunda babasının çiftliğinin yakınında uşak olur. Wilhelmin babasını öldürmek için tuttuğu katillerden babasını kurtarmak fırsatını bulur. Sonra kendisini tanıtır ve fena ruhlu kardeşi ondan af diler. Bu basit hikâye Schilier tarafından değiştirilerek derinleştirildi. Bu arada çağdaş dramatik eserler onu muhtelif vesilelerle teşvik ve tahrik etti. Düşman kardeşlerin motifi aynı zamanda (1776) da Leisewitz tarafından "Julius von Tarent,, ve Klinger tarafından da "İkizler” de konu olarak ele alınmıştı. Shakespaer bu konuyu birbirine benzemiyen çift kardeşler Edmund ve Edgar ile "Kral Lear, da daha kuvvetlice işlemişti. "Râuber in neşrinden çok geçmeden Schilier "1782 yılının Anthologie, sini yayınladı. Schilier bu eserde üstün mevkiyi kendisi aldı, arkadaşlarına ve tanıdıklarına az yer verdi. Bu şiir dergisi kısa bir zamanda büyük ve umulmadık tesir yaptı. Bürger de aynı kuvveti hatırlatır. Çok geçmeden Kiopstock'un tonu onu taklit etti. Bunda dünyanın büyüklüğü Stroph = Vers - nazım içinde tasvir edilir. Fena prensler Schubert'in üslubu ile galebe çalar. Şen bir dul kadın olan Lauraya, Schilier yükselen şiirlerini armağanlar. Santimental şatafatla mahkûm edilen bir çocuk katili kadının son düşüncelerini terennüm eder. Bunun yanında mütekebbir ve cesur Ballad "Graf Elberhard der Greiner, i sona erdirdi. Bir müddet sonra Schilier Mannheima geldi. Mannheim tiyatrosunda aktörler içinde sonraları büyük bir şair ve büyük bir şöhret kazanan İffland ile tanıştı. Dalberg tarafından sahneye kabul edilen "Râuber„ i Schilier bir defa daha işlemek zorunda kaldı. Şayanı hayret bir kavrayış ve hareketle bütün durumu hâlden Birinci Maximilan devrine nakletti. Hattâ eserdeki ilk figürleri bile feda etti. Fakat buna karşı daha kuvvetlilerini çıkardı. Bu suretle "Râuber,, (1782) yılında büyük bir başarı ile oynandı ve bu Götz'un o andaki tesirini bile geçti. 1782-84 de oynanan halk faciası "Kabale und Liebe, çok kuvvetli bir etki bıraktı. Üzüntülü yolculuk aylarının tamamen bir ürünü olan bu parça "Emilia Galotti,, nin bir taklididir. Fakat Lessing'in teknik eseri inkilâp dramına munkalip oldu. En yüksek Galotti'den muzisiyen Miller doğdu. "Kabele und Liebe — Desise ve Aşk,, halk facia dramının bir şahikasıdır. Humor kuvveti Râuber ve Fiesco'-dakinden az değildir. Halk facia oyunun oynanması ve "Fisc,, Schillere tiyatro şairi tayin edilmesini doğurdu. İlk önce birkaç hafta için Mannheima gelen şair 1783 - 85 e kadar (300) Gulden maaşla burada kaldı. Minnheimda kaldığı müddetçe büyük başarılar kazandı. Bu yüzden bugün bile Mannheim tiyatrosu Alman tiyatroları içinde önde gelmektedir. Bu başarı dolayısiyle "Kurpfaelzische deutsche Gesellschaf, a kabul edildi. Sonraları "Die Schaubüne als moralische Anstalt betrachtet,, unvanı altında 1784 de çıkarmış olduğu "Rheinischen Thalia,, dergisinin ilk sayısında yayınladığı dersi verdi. Mannheim tiyatrosundaki aktörler arasında çevrilen entrikalar ve buna katılan hastalığı yüzünden Schiller Mannheimden ayrıldı. 1785 de kendinden üç yaş büyük arkadaşı Körner'in daveti üzerine Saksonyaya gitti ve 1787 yılma kadar Dresden'de kaldı. Schiller Dresden'de tamamen yeni bir hayata kavuştu. Şair bu duyguları "An die Freude,, şarkısında canlandırır. Bu şarkı; arkadaş çevresinin bağlılık sarkışıdır ki, dünyayı saran sevgi fikirlerini havalandırır ve bu kalan Humanite fikirlerinin bir anıtı oldu. Beethoven bile dokuzuncu senfonisinin sonunda tonunun kuvvetini onunla kaynaştırdı (1824). Schiller, herkes tarafından anlaşılan aynı fikir, bizi mükemmeliyete, saadete fakat aynı zamanda tabiatı tanımaya ve uluhiyete götüren komşu saadetinin teşvik ettiği fikre "Felsefî Mektuplarda, tekrar döndü ve onları 1787 de çıkardığı "Thalia,, da yayınladı. Bunlar Schillerin "Julius des Briefwechsels„ ve Kornerin "Raffael, fevkalâde felsefî mübaheseleridir. Dresden zamanında yazılan şiirleri (Thalia Dergisinde) çıktı. Bir kaç şiir yanında bilhassa iki gerçek hikâye olan "Verbrecher aus tnfamie,, ve fragmentar roman "Der Geisterseher,, yükselir. Nihayet 1787 yılında Thalia dergisinde aynı sene içinde tamamlanan "Don Carlos İnfant von Spanien,, trajedinin birinci perdesi çıktı. 1739 yılında Schiller Jena Üniversitesine (200) talar maaşla tarih profesörü tayin olundu. 1789 senesi ilk baharında büyük bir kalabalık karşısında ilk giriş dersi "Was heisst und zu welchem Ende studiert man Universalgeschichte, altında verdi. Schiller tarih sahasına "Don Carlos,, için inceleme ve araştırmasiyle yetişmişti- Fakat (arşivlerin kapalı olmasına rağmen) bırakılan kaynaklardan âzami derecede faydalandı ve takdir edilen kıymetli objektivitesiyle "Gescbichte des Abfalis der vereinigten Niederlande von der spasischen Ragierung,, u yazdı. Aynı meziyeti ve liyakati Schiller otuz sene savaşın nın tarihinde (1791-93) de gösterir. Schiller, Yunan şiirini inceleyince, bu yazının kuvvetlice tesiri altında kaldı. Yunanlılarda, ta gençliğinden beri kalbinde yaşayan ideal olarak görünen ahlâkiyet ve özgür düşünce ile fikir arasında yetişilen harmoniyi gördü . Medeniyetin sükûtuna "Yunanlıların İlâhları, şiirinde yas tutar ve ağlar- Çünkü Schiller, bu sükût ile dünya güzelliğinin kaybolduğunu sanır Modern insanlık için bu harmoniye giden yol ona, iç serbestliğine, insanlığın olgunluğuna yalnız sanat ile gider görünür ve "Die Künstîer,, şiirinde de canlandırdığı gibi, san'atkârlann ellerinde insanlık liyakati bulur. Schiller fazla çalışma neticesinde 1791 de ağır bir zatüreye yakalandı ve bunu ömrünün sonuna kadar çekti. Bu hastalığı haber alan Velihat Friedrich Christian von Schleswig = Holstein =?= Augustenburg ile Danimarka maliye nazırı Graf Ernst von Schimmelmann Schiller in istirahatı için ve üç sene devam etmek üzere (1000) talar teklif etmek suretiyle onu muhakkak bir ölümden kurtarmış oldular 1794 de iyileşerek yeni bir enerji ile içsel, tarih ve felsefi olgunluklarla Jena'ya döndü. İlk üç senesini ilk plânda Kant'ın fikirlerini derinleştirmeğe ve kendi nefsini olgunlaştırmağa hasretti. 1793 de "Über Anmut und Würde == Cazibe ve Liyakat hakkında,,, 1801 de "Über die estae-tische Erziehung der Menschen, in emer Reih von Biriefen — İnsanlığın estetik terbiyesi ve bir sıra mektuplar,, (Horn) da çıktı. Schiller Ballad ve diğer almanak şiirlerinde olgun bir sanat vardır, Fakat onlar munzam işler mahiyetindedir. Çünkü o bir dramatikçi olarak doğmuş ve bu işin kendi sanatı olduğunu düşünerek bütün kuvvetini drama çevirdi. 1796 da bütün çalışmalarını ciddi olarak (Wallenstein) de teksif etti. 1791 de "Otuz sene harbinin tarihini, yazarken "Wallensteinin ölümü tarihi bir facianın,, "coşkun = müteheyyiç bir suje,, olabilir fikrine kani oldu ve ertesi sene yalnız bu konu ile uğraştı ve ancak 1796 yılında bitirmeğe karar verdi. Goethe ile müzakereden sonra Schiller 1798 de bu mevzuu her biri beş parçadan müteşekkil olmak üzere iki drama ayırdı. 12 Ekim 1798 de "Wailensteins Lager,, Weimar tiyatrosunda 1799 yılının Şubat ayında Düşeşin doğum gününde "Piccolomini,, ve 20 Nisanda da "Wallenstein'm ölümü,, oynandı. Wallenstein'ın bitirilmesinden kısa bir zaman sonra "Marie Stuard„ı etüt etmeğe başladı ve 1801 Nisanında bu konu tamamen bitirildi. 1804 te "Die Braut von Messina,, yi hazırladı. 1804 te "Wilhelm Teli, i bitirdi. 1804 te de "Die Huldigung; der Künste,, yi şiirlendirdi. 1805 te hastalığına rağmen «Demetrius» un ilk iki kısmını büyük bir zorlukla yazabildi. 1 Mayısta tiyatroya gitti ve hastalığı ertesi gün ağırlaştı, 9 Mayısta insanlığa yazılariyle faydalı olan bu beynelmilel adam gözlerini hayata yumdu. Gece sükûneti içinde, o zaman Weimar da âdet olduğu üzere, basit ve törenden azade olarak büyük şair gömüldü. Hayatında daima eserleriyle yükselttiği işçiler onun naşını taşıdılar. Eserleri: Haydutlar (1781), Don Karlos (1787), Wallenstein 1799), Marie Stuard (1800), Orlean Bakiresi (1801), Mesina Gelini 1803), Kiyom Teli (1804)
|