|
Rus yazarı (Taganrog, Kırım, 1860-Badenvveiler, Almanya, 1904). Bir taşra bakkalının oğlu olan Anton Pavloviç Çehov'un çocukluğu ve gençliği, babasının iflas etmesinden ötürü yoksulluk içinde geçti. Tıp öğrenimi gördüğü ve hastahanelerde staj yaptığı dönemde ailesini geçindirmek için yazıp çeşitli dergilere gönderdiği öykülerinin beğenilmesi üstüne, bütünüyle edebiyata yöneldi. BİR EV VE BİR BAHÇE: MELIKOVO İlk öykülerini 1886'da Çeşitli Anlatılar adıyla yayımladıktan sonra tanınmaya başlayan Çehov, 1888'de Bozkır (Step) adlı öykü kitabını, Ayı (Medved), Teklif (Predlozenie) adlı kısa oyunlarını yayımladı. 1891'de en büyük düşünü gerçekleştirerek, Moskova yakınlarında satın aldığı bahçe içinde bir eve (Melikovo) yerleşti. Bir yandan kitaplarını yazarken, bir yandan çiçekler, ağaçlar dikti, bahçe düzenledi, doğayı gözledi. Bir kolera salgını patlak verince, yeniden hekimlik yapmaya baş-layarak,köylülerin bakımiyla ilgilendi ve Melikovo'da, tıp konusunda edindiği deneyimle, başyapıtlarından birini oluşturdu: Martı (Çayka, 1896). Ama oyunun Petersburg'daki Aleksandr. Tiyatrosu'nda ilk sahnelenişi pek ilgi uyandırmadı. 1897'de tehlikeli bir akciğer kanaması(vereme yakalanmıştı) geçirince, yaşama biçimini değiştirmek zorunda kalarak Kırım'a yerleşti (1898). KIRIM Kırım'da çevresiyle pek ilişki kurmayan, içe kapanık, sakin bir yaşam süren (Köpekli Kadın [Dama s Sobaçkoy; 1899] adlı yapıtında "her insanın en ilginç yönüyle gerçek yaşamı, gecenin örtüsü gibi gizemli bir örtünün altında geçer. Her kişisel varoluş, temelini bir gizden alır" demiştir) Çehov, aynı yılStanislavski'nin topluluğunda genç bir oyuncu olan Olga Leonardovna Knipper'le tanıştı ve Vanya Dayı (Dyadya Vanya, 1897) adlı oyununda Yelena Andreyevna, Üç Kızkardeş'te (Tri Sestri; 1900) Maşa rollerini oynayan bu oyuncuyla 1901'de evlendi. Maksim Gorki'nin Akademi' den çıkarılmasına karşı olduğunu belirtmek için Akademi üyeliğini geri çevirdi, 1904'te karısı Olga Leonardovna' nın Vişne Bahçesi 'nde (Vişneviy Sad, 1903) Madam Ranevskaya rolünü yorumlamasından sonra, tam olarak üne ve başarıya kavuştu; ama bir süre sonra Öldü. YAŞAMI OLDUĞU GİBİ ANLATMAK Rusya'yı olduğu kadar, Avrupa'yı da büyük ölçüde etkilemiş olan Çehov'un yapıtları, Rus orta sınıflarının acı, yergi dolu bir anlatımıdır. Büyük dramlarından etkili bir hüzün yükselir. Ama yazarın incelik dolu güldürü anlayışı, başı sonu belli,sıradan alınyazılarına karşı duyduğu sevecenlik, bu dramları etkileyici bir şiir havasıyla kaplar. "Bir başlangıç ile bir sondan" oluşan, hareket bulunmayan öykülerinde kendine özgü bir ustalığa erişen Çehov, daha kısa olan öykülerindeyse, gerçeği, simgeleştirinceye kadar çözümler, ayrıştırır ve bazı parçaları ayırarak yeniden bir araya getirir. Bu yeniden birleştirme işlemi kararlama bir yöntemle yapılıyor gibi görünse de, kavrayıcı bir etkisi vardır ve olağandışı bir durum yaratır.Gündelik yaşamı işleyen dramlarında konu yenidir ama, yazar olaylarda yeniden bir düzenlemeye pek gitmemiştir; çünkü amacı "yaşamı olduğu gibi anlatmak"tır. Çehov' un "sessizlik üstüne kurulmuş ve yalnız şimdiki zamanda yaşayan" oyunları, örnek bir modernlik anlayışının ürünleridir. İnanın acılarını yaşamın içinde varoldukları gibi, yani el kol hareketleriyle değil, küçük bir ses değişimiyle, bir bakışla iletirler.
|