Germen kökenli olan Vladimir Yakovliyeviç Propp, Petersburg'da Slav Fi­lolojisi Bölümü'nde okudu ve 1915'te Rus bilgini S.A. Vengerov'un (1855-1920) o dönemde büyük etki ya­ratan Puşkin konusundaki seminerini (aralarına Propp'un da katıldığı Rus biçimcilerinin çoğu bu seminere katıl­mışlardır) izledi. 1918'de öğrenimini tamamladıktan sonra ortaöğrenimde, ardından da yükseköğrenimde alman­ca, rusça ve Rus edebiyatı dersleri yerdi. 1932'de öğretim üyesi olarak girdiği Leningrad Üniversitesi'nde 1938'de profesörlüğe yükseldi. Al­manca, halkbilim, edebiyat konusun­da dersler verdi; özellikle halkbilim ve etnoloji konularında çeşitli tartışma­lara ve konferanslara katıldı, birçok tez ve çalışma yönetti. Propp halkbilim dışında kalan bazı so­runlarla (sözgelimi, almancamn dilbilgisi) da ilgilendiyse, asıl çalışmaları­nı folklora yöneltti. Bu alanda da dört kitap yayımladı: Masalın Biçimbilimi (Morfologiya Skazki; 1. baskı 1928;gözden geçirilmiş ikinci baskı 1969); Olağanüstü Masalların Tarihsel Kö­kenleri (1946); Rus Kahramanlık Des­tanı (1955); Rus Tarım Şenlikleri (1963).

MASALIN BİÇİMBİLİMİ

Propp'un bilim çevrelerinde adını du­yuran çalışması, ilk biçimiyle 1928'de yayımladığı Masalın Biçimbilimi'dir. Propp, bu kitapta, olağanüstü Rus ma­sallarını derlemiş olan A.N. Afanasyev'in Rus Halk Masalları 'ndaki yüz masalı biçimbilimsel (morfolojik) açı­dan inceleyerek, bütün olağanüstü masalların kaynaklandığı temel yapı­yı ortaya çıkarmış ve yaptığı incele­meyi yöntemsel açıdan bir çözümleme örnekçesi (model) olarak sunmuştur. Masalm Biçimbilimi, yayımlandığı sı­rada ülkesinde pek yankı uyandırma­dı; ama yapıt 1958'de ingilizceye, 1965'te de fransızcaya çevrildikten sonra Batı ülkelerinde, halkbilim, et­noloji, vb. konulardaki uzmanları (söz­gelimi, C.Levi Strauss) olduğu kadar, çözümleme yöntemi sorunlarını irde­leyen dilbilimci ve göstergebilimcileri (sözgelimi, A.j. Greimas, R.Barthes, C. Bremond, T.Todorov, vb.) de yakın­dan etkiledi.

Türkçe çevirisi 1985'te yayımlanan Masalın Biçimbilimi'nde Propp, bin­lerce masala ortak olabilecek işlevsel birimleri saptamak, buna dayanarak da masalm temelinde yatan yapıyı or­taya çıkarmak amacındadır. Ona gö­re masallann,görünürdeki çeşitliliği, çokrenkliliği altında "değişmez" diye adlandırılabilecek bir yapıları vardır. Konu, kişiler, kişilerin özellikleri (ad­lan, giysileri, vb.) masaldan masala değişmekle birlikte temel yapı (eylem­ler) değişmez.

Propp, masalların bu değişmeyen ya­pısını saptamaya girişmeden önce kendinden önce masal konusunda yapılmış incelemeleri değerlendirir, da­ha doğrusu eleştirir; çünkü Propp'a göre bu çalışmalar, masalların içeri-. ğini yöntemsiz bir biçimde ayrı ayrı ele almışlar, masalları değişen kişile­rine göre sınıflandırmışlardır. Propp, masalın tarihsel kökeninin, kaynaklarının araştırılması için önce­likle masalın ne olduğunun belirlen­mesi gerektiğini, yani yapısal özelliklerinin saptanmasınm zorunlu olduğu­nu söyler.

Propp, Masalın Biçimbilimi'nde her masal için geçerli olan ve birbirini iz­leyen otuz bir işlev saptar: Uzaklaş­ma; yasaklama; yasağı çiğneme; so­ruşturma; bilgi toplama; aldatma; su­ça katılma; kötülük (eksiklik); aracılık (geçiş anı); karşıt eylemin başlangıcı; gidiş; bağışçının ilk işlevi; kahrama­nın tepkisi; büyülü nesnenin alınma­sı; iki krallık arasında yolculuk (bir klavuz eşliğinde yolculuk); çatışma; özel işaret; zafer; giderme; geri dönüş; izleme; yardım; kimliğini gizleyerekgelme; asılsız savlar; güç iş; güç işi ye­rine getirme; tanıma; ortaya çıkarma; biçim değiştirme; cezalandırma; ev­lenme.

Propp, ikinci aşamada, masallardaki bu işlevlerin yedi eylem alanı (yedi ki­şinin eylem alanı) çevresinde dağılım gösterdiklerini belirler: Saldırgan; ba­ğışçı; yardımcı; prenses; gönderen; kahraman; düzmece kahraman. Propp, işlevleri ve kişilerin eylem alanlarını belirledikten sonra, masa­lın iki tanımlamasını yapar: Birincisi işlevlerin dizilişine göre yapılan ta­nımlama; ikincisiyse masalın yedi eylem alanından oluşan bir taslağı izle­diğini belirten tanımlamadır. Propp'un Masalın Biçimbilimi'nde or­taya koyduğu yöntem, sonradan geliş­tirilerek, edebiyat eleştirilerinde, göstergebilimde, yapısal anlatı çözümle­melerinde yoğun bir biçimde kullanıl­mıştır.