Soylu bir ailenin oğlu olan Aleksandr Sergeyeviç Puşkin, 1811'de impara­torluk lisesi olan Çarskoye Selo'ya girdi. Genç yaşta Fransız edebiyatını öğ­rendi; Fransız ozanlarının ve Voltaire'in yazdıklarından esinlenerek, şiir­lerinde kendine özgü bir üslup oluş­turdu. 1817'de liseyi bitirdiği zaman,dönemin önemli ozanlarının ilgisini çeken ünlü bir genç ozan olmuştu. Dış­işleri bakanlığında görev aldı; aynı ta­rihlerde liberal düşünceleri dile geti­ren şiirler yazdı. Özellikle Gavriliada adlı manzum yapıtında geleneksel gö­rüş ve kurumları sert bir biçimde eleş­tirdi. Bu yapıt Karadeniz kıyılarına sürülmesine yol açtı (1820); bunu fır­sat bilen yazar, kendini yoğun bir oku­maya verdi. Byron'ı keşfetti ve Rus­ya'da tanınmasına yol açtı; doğanın güzelliğini fark etti ve bu güzellik şi­irlerine olduğu kadar düz yazılarına da yansıdı. Bu arada Ruslan ve Lyudmila (1820), Kavkazsh plennik (Kaf­kas Tutsağı, 1822) ve Bahçisarayski fontan'ı (Bahçesaray Çeşmesi, 1824) yazdı. Sürgün döneminin iki yılını Kişinev'de geçirdikten sonra Odessa'ya giden yazar, önce Tsıyganıy'ı (Çinge­neler, 1823-1824),ardından başyapıtı sayılan ve manzum olarak kaleme al­dığı Yevgeniy Onyegin adlı romanını (daha sonra yapıtı Çaykovski'nin mü­ziğiyle operalaştırıldı) oluşturmaya koyuldu. Yapıtının yazımı sürerken, Rus tarihini yakından inceledi, aynı dö­nemlerde tarihsel oyun olan Boris Godunov’a ( Musorgski bu yapıttan esinlenerek bir opera oluşturdu) başladı ve bitirdi (1825) ayrıca birçok halk masalıyla halk türküsü yazdı. Odessa'daki tutumu (bir arkadaşına yazdığı ve Aleksandr Fin büyük suç saydığı ateizmden söz eden bir mek­tubu gizli polisin eline geçmişti) ve ka­rısına yaklaşmaya çalıştığı valiye yö­nelik saldırıları; Puşkin'in Pskov ilin­deki ailesine ait malikâneye sürülme­sine neden oldu; burada 1826'ya ka­dar kaldı. Aynı tarihlerde, Petersburg'da Aleksandr Fin ölümü üstüne 26 Aralık 1825'te ülkeye meşruti mo­narşiyi getirmek amacıyla girişilen bir darbe başarısızlıkla sonuçlanmıştı. Bütün dostlarının, dekabrist diye ad­landırılan özgürlükçüler olarak tutuk­lanıp sorguya çekilmesi (5 kişi ölüm cezasına çarptırıldı, 120 kişi de Sibir­ya'ya sürüldü) üstüne Puşkin, korku­ya kapıldı ve çok sayıda yazısını, özel­likle de yaşamöyküsünün başlangıç bölümünü yok etti. 3-4 Eylül 1826 ge­cesi Moskova'ya götürülerek yeni çar Nikolay Fin huzuruna çıkarıldı (8 Ey­lül). Nikolay I, özgürlüğüne kavuşmasını sağladı ve kendisinin Puşkin'in de­netleyicisi olduğunu açıkladı. Bundan böyle yazar Moskova'da denetim al­tında kalacaktı.

Toplumsal ve siyasal sorunlarla ilgi­lenmekten vazgeçerek tarihsel konu­lara yöneldi (Büyük Petro 'nun Zenci­si). BüyükPetro'nun Tarihi'ni yazmak için arşivlere ve kitaplıklara giriş iz­nini elde etti. Bu arada Natalya Gonçarova'yla evlendi; 1833'te Yevgeniy Onyegin 'i yayımladı, aynı yıl İstoriya Pugaçova 'yi (Pugaçov Tarihi), 1834'te Maça Kızı'nı (Pikovaya Dan), 1836'da da Walter Scott tarzındaki Yüzbaşının Kızı'nı (Kapitanskaya Doçka) yazdı.

Para sorunlarından, saray ve salon yaşamından sıkılınca, çar Nikolayden mali destek istedi; 30 000 ruble ve altı aylık bir izin aldıktan sonra, Mihaylovski'ye çekildi. Ama annesi­nin hastalanması üstüne Petersburg'a dönmek zorunda kaldı. 1836'da, Niko­lay Fin kendisine gösterdiği yakınlığın nedeninin karısından kaynaklandığı­nı ileri süren imzasız bir mektup aldı.