İlk portekizce elyazmaları XII. yy'a doğru belirdi. Başlangıçta yazarı belli olmayan edebiyat yapıtlarıydı bunlar: Halk destanlarını, saz ozanlarını tak­lit ederek yazılmış destanlar. Sonra rahiplerin günü gününe tuttukları kro­nikler ortaya çıktı, bunlar çok özenli olmakla birlikte doğruluklarına pek güvenilemeyen, çoğu din propaganda­sına yönelik metinlerdi. XIV. yy'dan başlayarak, soyluların feodal sınıfı ve kralları yüceltmek için yazdıkları kro­nikler rahiplerinkilerle rekabete baş­ladı: Barcelos kontunun yazdığı sanı­lan 1344 Genel Kronik ve Soy Kitap­ları . 1418'de kral Joao I resmi tarih yazarlığı görevini yarattı: Fernao Lopes'in (1380-1459) kronikleri, Gine'nin Keşfinin Tarihi ve D. Duarte 'nin Kro­niği yazıldı.

XVI.yy'a doğru, Portekiz şiiri ilk kez olarak özgün havasına kavuştu: Garcia de Resende'nin Trovas a morte de înes de Castro'sunda tüm Portekiz edebiyatında raslanacak olan saudade teması (hüzün, melankoli) ortaya çıktı.

Ama Lusitania'nm edebiyatında do­ruk noktası 1572'de Luis de Camoens'in Os Lusiadas 'ıdır. Camoens bu, yapıtında, XVI. yy'ın başında Vasco da Gama'nm fetihlerinin ve yolculu­ğunun anlatısı aracılığıyla halkının ta­rihini baştan sona öyküleştirmiştir. İspanya ile birleştiği dönem Portekiz' in hiçbir yenilik yaratmadığı bir dönem olmuştur. Edebiyat etkinliği 1640'ta, ayrılmadan sonra yeniden canlanmıştır ama, Rönesans edebiya­tına oranla geri kalmıştır. XVII. ve XVIII. yy'larda anmaya değer hemen hiçbir yapıt ortaya çıkmamıştır, yal­nız Mariana Alcoforado'ya mal edilen aşk mektupları (XVIII. yy.) duygusal edebiyata bir örnek olarak kalmıştır.