|
XVI. yy'da İtalya'da doğan tiyatro biçimi.Bir halk geleneğinin mirasçısı olan, kökü Eski Roma'daki gösterilere ve pantomimlere dayanan Commedia jell'arte (bedenle, oyuncuların tekniğiyle, oyun ve tuluatla gerçekleştirilen sahne çalışması), bütün ülkelerin tiyatrolarını büyük ölçüde etkilemiştir. Commedia a soggetto (belli bir taslağı olan güldürü), commedia lopolare (halk güldürüsü), commedia ali 'improviso (doğaçtan gerçekleştirilen güldürü) adlarıda verilen :commedia dell'arte, başlangıçta, yazılı bir tiyatronun temsilcisi olan commedia sostenuta 'ya (yazınsal gülldürü) karşıt bir tür olarak gelişmiştir.Commedia dell'arte, oyuncunun bedenini ve sesini kusursuzca kullanmasını, doğaçtan yaratılacak diyaloglar için buluş yeteneğinin her an uyanık olmasını gerektiriyordu; bununla birlikte, kulise asılan oyun taslaklarına, karakteri, giysileri, maskeleri değişmeyecek biçimde belirlenmiş tiplere dayanmaktaydı. Rolleri üstlenen oyuncular, önceden saptanmış repliklere, ustalıklara dayanarak konuları, olay örgülerini, giriş ve çıkışları yorumluyorlar, geliştiriyorlar, yeniden yaratıyorlardı. Her topluluk ortalama on ile yirmi oyuncudan oluşur, bunların canlandırdıkları temel tipler (Arlecchino; Pedrolino ya da Piero; Scaramuccia; Brighella; Venedikli Pantalone; Beltrame; Mezzettino; Capitano; Pulcinella; Colombina; vb.) değişmezdi. Bir oyunda genellikle iki âşık, iki uşak, iki kadın, Capitano (Subay), Dottore (Hekim); Pantalone (ya da aldatılan yaşlı) ve bir hizmetçi rol alırdı. Commedia dell'arte sanatçıları, Boccaccio'nun öykülerinden, İtalyan tiyatrosundan esinlenerek yasak aşk, cezalandırılan öç alma, kişilik şaşırtmacaları, bilgisiz hekim, âşık ihtiyar, kurnaz uşak, kılık değiştirme, vb. konuları büyük bir doğaçlama yeteneğiyle ve bitip tükenmez bir ustalıkla canlandırırken, oyun akışını yönlendirmede cambazlık, pantomimler, şaklabanlık ve sataşma gibi tekniklere başvurmuşlardır. Commedia dell'arte olayı iki yüzyıl boyunca İtalya'da olduğu kadar dış ülkelerde de (İngiltere, Avustralya, İspanya, Rusya) önemli yer tutmuş, bütün tiyatro türlerini içermiş, hattâ bazılarının doğmasına (fars. melodram, İtalyan güldürüsü, opera.güldürülü opera) yol açmış, daha sonra da Moliere'i, Marivaux'yu ve Chaplin'i etkilemiştir. Yakın tarihte Milano'da Piccolo Teatro topluluğu, commedia dell'ar-te'yi kısa bir süre için yeniden canlandırmayı denemiş, son yıllarda da, tiyatro sanatı eğitiminde, commedia dell'arte'den esinlenerek oyuncunun sanatını yeniden ön plana çekmeyi deneyen bir akım belirmiştir.
|