Soylu, varlıklı bir ailenin oğlu olan ve küçük yaşta babasını yitiren Durante (Dante bu adın kısaltılmış biçi­midir) Alighieri, ozan Brunetto Latini'den ders alarak latinceye ve klasik yapıtlara yöneldi. Daha sonra Bologna Üniversitesi'nde tarih, felsefe, fizik, gökbilim öğrenimi gördü; resim ve müzik alanında da bilgisini artırdı. Öğrenim gördüğü sıralarda derin bir sevgiyle bağlandığı Beatrice (Beatrice Portinari) 1290 yılın­da apansızın ölünce, Dante ömrü boyunca bu çarpıcı karşılaşmanın anısını çözümledi, sevgilisinin gö­rüntüsünü bıkıp usanmadan biçim­den biçime sokarak canlandırırken, onu önce Vita nuova'yla (Yeni Yaşam) insanların dünyasına, sonra da, Divina Commedia'yla (İlahî Ko­medya) tanrısal dünyaya yansıttı. 

BEATRİCE ADINDA BİR ESİN KAYNAĞI 

Beatrice'nin anısı Dante'ye soneler, baladlar, canzone'ler ve bunların düzyazı biçimindeki yorumlarını esinledi ve ozan, Beatrice'ye adadı­ğı bu çalışmalarını 1292-1295 yılları arasında ilk başyapıtı olan Vita nuova'da topladı. Dante'nin "genç­liğine adım atarken" yazdığı bu kitap, gerçek bir özyaşamsal aşk ro­manıdır; ama aşk, burada felsefi anlamda ele alınmıştır ve bir alegorik sevgiliye, bir soylu kadı­na, insanlar arasında dolaşan meleksi bir yaratığa, bilgeliğe yönelik­tir. Vita nuova'dan apayrı bir yapıt olan II Convivio 'ysa (Şölen) dört kitaptan oluşur (ikisi  1297-1298'de, ikisi 1314'te yazılmıştır); alegorik ve fel­sefi canzone'ler içerir; okura Ortaçağ'ın bilimini, felsefesini sunar. 

DANTE'NİN SÜRGÜNE YOLLANIŞI

Dante, 1295'ten başlayarak Floran­sa Cumhuriyet Konseyi'ne girdi ve Konsey'in altı yüksek görevlisinden biri oldu. Ama bu görev yüzünden başına çeşitli işler açıldı. Bir Beyaz Guelfo (yani ılımlı: Roma'dan çok Floransa yanlısı) olduğundan, yalnız Ghibellino'lara (imparatorluk yanlı­ları ve Papalığın uzlaşmaz düşmanları) karşı değil, Papa Bonifatius VII'in izlediği siyasetin ateşli des­tekçileri olan Kara Guelfo'lara karşı da savaşmak zorunda kaldı. Kara Guelfo'lar iktidarı ele geçirince Dante'yi, görevini kötüye kullanmış olmakla suçlayarak önce iki yıl sür­gün cezasına çarptırdılar (1301); daha sonra cezasını ömür boyu sürgüne çevirip, mallarına el koydular. Bu karar, Dante'nin İlahî Komedya' nın Cehennem bölümünde "karanlık orman" diye sözünü ettiği ruhsal bunalıma düşmesine neden oldu. O tarihten sonra Dante, kendini  İl Convivio'yu ve latince olarak De Vulgari eloquentia'yi (Halk Dili Üs­tüne) yazmaya adadı. De Vulgari eloquentia 'da bütün İtalya'da kulla­nılabilecek ortak bir yazı dili yarat­ma olanağı üstünde durdu. 1312'ye doğru gene latince bir başka ince­leme yazdı: İmparator Lüksemburglu Heinrich VII'ye adadığı De Monarchia (Monarşi Üstüne). Sonra, başyapıtı İlahî Komedya'yi yazmaya koyuldu.Sürgün yaşamı boyunca bir kentten öbürüne (Bologna, Padova, Ravenna) sürüklendikten sonra, Almanya imparatoru Heinrich VII'nin ölümü üstüne, Floransa'ya dönme umudu­nu yitirerek yerleştiği Ravenna'da öldü.  

SINIFLANDIRILAMAYAN BİR YAPIT 

İlahî Komedya, var olan edebiyat türlerine göre sınıflandırılamayan bir yapıttır. Birçok edebiyat tarihçisi bu yapıtı destanlar arasında sayar ama, gerçek, Dante'nin İlahî Komedya 'da çağının bütün bilgileri­ne yer vermiş olmasıdır. Bütün büyük alegorik yapıtlar gibi îlahî Komedya da değişik yorumlara konu olmuştur: Bazı yorumculara göre, çağın ahlak ve siyaset anlayışını yansıtır; bazılarına göre imparato­run ve Papa'nın yönetimleri altın­da uzlaşma ve birleşmeye bir çağrı­dır; bazılarına göreyse ozanın ruhu­nu parçalayan dinsel dramı dile ge­tirir.İtalyan edebiyatının Toscana lehçe­siyle yazılmış bu ilk başyapıtında, Dante geniş kültürü, zengin düşgücü, fantastik sahneleri başarıyla çizmesi, vb. özelliklerle, yeteneğini tartışma götürmez biçimde ortaya koymayı başarmıştır.