|
İngiliz bilgini ve felsefecisi (İlchester yakınları, Somerset, 1214-Oxford, 1294), Soylu bir aileden gelen Roger Bacon, Oxford'da öğrenim gördü; skolastik öğretiye karşı edindiği bilgiler, bütün yaşamını ve yapıtlarını etkiledi. 1236'da Paris'e giderek, kendisine her şeyden önce gözlemleme zevkini ve "zekâsı kadar ellerini de kullanma" alışkanlığını veren simyacı Pierre de Maricourt ile dost oldu. 1250'ye doğru Fransisken tarikatına girerek, Oxford'a döndü ve çok sayıda öğrenciyi çevresinde topladı; ama çağının yetkili kişilerine yönelttiği saldırılar, üstleri tarafından hoş karşılanmadı. Öğretisini bir yapıtta açıklamasını isteyen papa Clemens IV'ün desteğiyle, sınırlı da olsa özgürlüğünü korudu ve büyük bir başarı elde etmesini sağlayan Opus majus (1267-1268), Opus miri us ve Opus tertium adlı kitaplarını yazdı. Sonradan çıkarılan ve günümüzde yanlış olduğu kabul edilen bazı söylentilere göre, Bacon, Fransisken tarikatının başkanı tarafından 1277'de mahkum edilmiş ve ancak son yapıtı Compen-dium studii theologiae 'yi yazdığı 1292 yılında özgürlüğüne kavuşmuştur. Bacon'un yapıtları topluca, çağındaki felsefe yöntemlerinin şiddetli bir eleştirisini oluşturur. Kilise Babaları'nın düşünceleri arasındaki karşıtlıkları ortaya koymuş, Aristoteles'in, İbni Sina'nın ve İbni Rüşd' ün bazı görüşlerini eleştirmiş, ayrıca yorumcuların bu felsefecilerin görüşlerini saptırdığını ileri sürmüş, doğruyu olduğu kadar yanlışı da kanıtlayarak, skolastiğin aracı olan tasıma karşı savaş açmıştır. Bacon'a göre gözlem yoluyla nedene varan deney, yalnızca gelişmenin kaynağı olabilir. Gözlem, bilimin, hattâ üstün bir bilimin kendidir; çünkü öbür bilimler, ancak gözlemle beslendikleri ve denetlendikleri oranda var olabilirler. Bu nedenle Bacon, deneyin çok geniş tutulmasını ister ve yalnızca uygarlık üstüne yapılan araştırmalarla yetinilmemesini, en hor görülen dallara eğilmek gerektiğini, makinelere, evlere, kentlere, tarıma, hayvancılığa yönelik deneyler yapılmasını önerir. Bu görüş skolastiğin en parlak döneminde ortaya çıkan Rönesans'ın simgesidir. Bacon, ayrıca ilgi çekici gökbilim incelemeleri, optik ve kimya araştırmaları yapmış, fülyen takviminde değişiklikler yapılmasıyla ilgili önerisiyse kabul edilmemiştir.
|
