|
Yetim olan, çocukluğu yoksulluk içinde geçen Albert Camus, ancak bir burs sayesinde öğrenim görebildi. 1935'te komünist partisine girdiyse de, bir yıl sonra istifa etti."Plotinos'un ve Aziz Augustinus'un yapıtları açısından helenizmin ve hıristiyanlığm ilişkileri" adlı bir üniversite bitirme tezi hazırladı. Tiyatroyla ilgilenmeye başlayarak, Cezayir Radyosu Kumpanyası'yla turnelere çıktı. 1936-1938 arasında yazdığı ilk romanı La Mort heureuse'ü (1971'de yayımlandı) sonradan yeniden kaleme alarak, ünlü romanı Yabancı'yı (L'Etranger) yazdı. 1937'de L'Equipe adlı bir tiyatro topluluğu kurdu; 1938'de Alger republicain gazetesinde yazar ve röportajcı olarak çalıştı. 1939'da ciğerlerinden hasta olduğu için askere alınmayınca, Paris'e yerleşip, 1941'de Cezayir'e dönünceye kadar Paris-Soir gazetesinde çalıştı. 1941 sonunda Fransa'ya dönüp Direnme hareketine katıldı ve işgal sırasında Yabancı 'yı yayımladı (1942). 1945'te savaş sona erince Combat gazetesinin yazı işleri yönetmeni ve başyazarı oldu. İlk olarak 1945'te sahnelenen Caligula adlı oyunundan sonra yayımladığı Veba (La Peşte, 1947) adlı romanıyla, büyük ün kazandı. Başkaldıran İnsan (L'Homme revolte, 1951) adlı yapıtı, çeşitli çevrelerin, özellikle dostu Jean-Paul Sartre'in şiddetli eleştirilerine hedef oldu. 1955'te Cezayir savaşı üstüne bir dizi makale yazarak, savaşan taraflardan hiçbirini tutmaması, solcular tarafından yeniden eleştirilmesine yol açtı. 1957'de Nobel Edebiyat Ödülü'nü kazandı; ama hastalığı (verem) hâlâ iyileşmediği için, 1959'da Provence'a çekildi ve 4 Ocak 1960'ta bir trafik kazasında öldü. AKDENİZ'E ÖZGÜ BİR DÜNYA GÖRÜŞÜ Sisyphe Efsanesi (Le Mythe de Sisyphe, 1942) adlı yapıtında "yaşadığımız çağın tanımadığı bir saçmalık felsefesini" değil, "yüzyıl içinde dağınık olarak bulunan bir duyarlığı" ele almak istediğini belirten Camus, yeni bir kavram ortaya atmayı amaç almamış, büyük bir kayayı sonsuza kadar itip yuvarlamaya mahkûm edilen Sisyphe'in simgesel alınyazısı aracılığıyla, evrendeki saçmalığı duymamızın doğurduğu nihilizmi, bu saçmalığa ilişkin apaçık bir bilinç edinerek aşmamızı sağlayacak bir varoluşçu tutum önermek istemiştir. Saçmalık olgusunu işleyen yazarlar saydığı Nietzsche ve Dostoyevski'den esinlendiğini söyleyen hümanist Camus, insanın durumundaki saçmalığın karşısına, her insanda bulunan, dünyadaki geçici varlığının insandışılığıyla durup dinlenmeden savaşma iradesini ve bu boğuntu verici sınırı geriye atma çabasını çıkarır. Akdeniz'e özgü dünya görüşü, yoksulluk ve ölüm arasında parıldayan yaşama güzelliğinin ve sevincinin dile geldiği "güneşsel" anlara açılır: Noces (Düğünler, 1938); Yaz (L'Ete, 1954). Yasaları umursamayan bir insan olan Yabancı 'nın kahramanı Mersault, "saçma' bir cinayet işlemekten idam edilmeye kadar, edilginlik içinde sürüklenir gider ve gülünç biçimde yinelenip duran insan hareketlerinin ve sözlerinin anlamını hiçbir zaman kavrayamaz. İdamının yaklaşması, saçmalığın bilincine varmasını ve "mutlu bir ölüme" razı olmasını sağlar. Veba'nın dünyadan daha az uzaklaşmış olan bazı kişileri, birbirlerine destek olarak, kenti kasıp kavuran simgesel felakete karşı savaşırlar. Başkaldıran İnsan'da, bir başına ve yıkıcı bir başkaldırmanın (Lautreamont'da ve Rimbaud'da görülen bu tür başkaldırma, en sonunda, olumsuzladığı şeyden ayırt edilmez hale gelir) değil, yeni değerler yaratan bir başkaldırmanın gerekliliği üstünde duran Camus'nün görüşleri Sartre ve birçok solcu aydın tarafından tutucu diye nitelenmiş, Andre Breton ve gerçeküstücüler tarafından da suçlanmıştır. Kötümserlik ve düş kırıklığının ağır bastığı son romanı Düşüş'ün (La Chute, 1956), Camus'nün Cezayir, ölüm cezası, sanatçının yazgısı, vb. konularda gösterdiği hümanist tutumla çeliştiği göz önüne alındığında, üstünde bunca tartışılan ve kırk yedi yaşında ölmüş olan bu düşünürün, yaşasaydı, sonunda, siyasal bağlanmayı mı, yoksa her şeyden vazgeçmeyi mi seçeceğini söylemek güçtür. Eserleri: Roman ve Öykü: Yabancı (L'Etranger, 1942); Veba (Le Peşte); Düşüş (La Chute, 1956); Sürgün ve Krallık (L'Exil et de Royaume, 1957). Deneme: Tersi ve Yüzü (L'Envers et L'Endroit, 1937); Noces (Düğünler, 1938); Carnets (Notlar, 1935-1942); Carnets H (Notlar 1942-1951); Sisyphe Efsanesi (Le Mythe de Sisyphe,1942 ),Bir Alman Dosta Mektuplar (Lettres â un ami allemand, 1945); Actueües (Günü Gününe 1944-1948); Actuelles D (Günü Gününe H, 1948-1953); Actuelles Di Chroniques algeriennes (Günü Gününe III, Cezayir Günlüğü, 1939-1958); Başkaldıran İnsan (L'Homme revolte,1951);Yaz(L'Ete,1954);İsveç Söylevi (Discours de Suede, 1958). Tiyatro: Yanlışlık (Le Malentendu, 1944); Caligula (1945); Sıkıyönetim (L'Etat de siege, 1948); Doğrular (Les Tustes, 1949).
|