|
Ecole Normale Superieure'de (Yüksek Öğretmen Okulu) okuduktan (1924 -1928) sonra felsefe öğretmeni olan (1929) ve Le Havre'da (Bulantı 'daki Bouville kenti), Laon'da ve Paris'te 1945'e kadar ders veren Jean Paul Sartre 1933-1934 yıllarında Berlin'de bulundu ve Husserl'in fenomenolojisini benimsedi. 1939'da, Esquisse d'une theorie des emotions'u (Bir Heyecanlar Kuramı Taslağı), 1940'ta l'Imaginaire'i (Düşsel Olan) yayımladı. l'Etre etleneant (Varlık ve Hiçlik, 1943) adlı yapıtında olduğu gibi bu yapıtlarında da fenomenoloji kavramlarını kullandı. Sonuncu yapıtta açıkladığı felsefe, İkinci Dünya savaşından hemen sonra yaygınlaşmasına önayak olduğu varoluşçuluktur. Sartre bu felsefeyi, Varoluşçuluk Bir Hümanizmadır 'da (L'existentialisme est un humanisme, 1946) geniş okur kitlesinin anlayacağı bir biçimde açıkladı. Fransa'nın işgalden kurtulmasından sonra Sartre, komünist olmayan solcuları, Rassemblement democratique revolutionnaire'de (Devrimci Demokratik Birleşme) bir araya getirmeye çalıştı ve başyazarı olduğu les Temps Modernes dergisini kurdu. Bununla birlikte Sartre'in marksçılıkla ve marksçılarla siyasal ve felsefi ilişkileri çok karmaşıktır. Marksçılıkla çatışmalarına ayırdığı yazıları iki cilt tutar (Situations [Durumlar, 1947-1965; VI. ve VII ciltler) Sartre 1960'ta yayımladığı Critique dela raison dialectique'te (Diyalektik Aklın Eleştirisi) Marks'ın tarihsel maddeciliğini, diyalektiğin kategorilerini doğanın tümüne uygulamaya yönelen Engels'in diyalektik maddeciliğinin karşıtı olarak ele aldı. ÇEŞİTLİ ALANLARDA ETKİNLİK GÖSTEREN BİR YAZAR Sartre felsefe dışında çeşitli alanlarda etkinlik göstermiş verimli bir yazardır. Ancak edebiyat yapıtlarını felsefi görüşlerinden ayırmanın olanaksız olduğu, hatta savlarım ortaya koymak için edebiyat yapıtlarını kullandığı bile söylenebilir. Başyapıtı sayılan Bulantı, Duvar (Le Mur, 1939), Hürriyetin Yolları (Les Chemins de la liberte, 1945-1949) gibi roman ve öyküleri için olduğu kadar Sinekler (Les Mouches, 1943), Gizli Oturum (Huis Clos, 1944), Mezarsız Ölüler (Mort şans sepulture, 1946), Saygılı Yosma (La Putain respectueuse, 1946) Kirli Eller (Les Mains sales 1948), Şeytan ve Yüce Tanrı (le Diable et le Bon Dieu, 1951), Nekrassov (1955) ya da Altona Mahkûmları (Sequestres d'Altona, 1960) gibi oyunları için de söylenebilir bu. Sartre, eleştirmen olarak Situations' da bir araya getirilmiş felsefe, edebiyat ve siyaset denemelerini yazdığı gibi, Yahudi Meselesi'ni (Reflexions sur la question juive, 1947), "varoluşsal psikanaliz''yöntemini uyguladığı Baudelaire'i (1947), Saint Genet, comedien et martyr'i (Aziz Genet, Oyuncu ve İnanç Kurbanı, 1952) de yazdı. Bunlara, çocukluğunu anlattığı Sözcükler'i (les Mots, 1964) ve Flaubert üstüne çok geniş kapsamlı bir yapıt olan 1 İdiot de la famille 'i (Ailenin Aptalı, 1972-1973) de eklemek gerekir. İkinci Dünya savaşı sonrası yapıtlarının çoğu, toplumsal özgürleşmeyi destekleme amacı güden Sartre, "bir kurum haline gelmemek" için 1964'te kendisine verilen Nobel Edebiyat Ödülü'nü reddetmiştir. Eserleri: Felsefe incelemesi: Transcendance de l'ego (Ben'in Aşkınlığı, 1936); Esquisse d'une theorie des emotions (Bir Heyecanlar Kuramı Taslağı, 1939); LTmaginaire (Düşsel Olan, 1940); L'Etre et le neant (Varlık ve Hiçlik, 1943); Varoluşçuluk Bir Hümanizmadır (L'existentialisme est un humanisme, 1946); Critique de la raison dialectique (Diyalektik Aklın Eleştirisi, 1960). Roman-öykü: Bulantı (La Nausee, 1938); Duvar (Le Mur, 1939); Hürriyetin Yolları (Les Chemins de la liberte: 1945-1949, 3 cilt: Akıl Çağı [L'Age de raison, 1945]; Yaşanmayan Zaman [Le Sursis, 1945]; Yıkılış [La Mort dans l'âme, 1949]); Sözcükler [Les Mots, 1964]. Oyun: Sinekler (Les Mouches, 1943); Gizli Oturum (Huis Clos, 1944); Mezarsız Ölüler (Morts şans sepulture, 1946); Saygılı Yosma (La Putain respectueuse, 1946); Kirli Eller (Les Mains sales, 1948); Şeytan ve Yüce Tanrı (Le Diable et le Bon Dieu, 1951); Nekrassov (1955); Altona Mahkûmları (Sequestres d'Altona, 1960). Deneme-eleştiri: Baudelaire (1947); Yahudi Meselesi (Reflexions sur la question juive, 1947); Edebiyat Nedir? (Qu' est-ce que la litteraiure? 1947); Situations (Durumlar, 1947 -1965); Aziz Genet,Ailenin Aptalı
|