Bütün çocukluğu cumhuriyetçi ve Pro­testan geleneğindeki eski bir ailenin yanında ve taşra yaşamının sessizliği ği içinde geçen Romain Rolland, aile­si 1880'de Paris'e yerleşince Louiş-le-Grand Lisesi'ne, daha sonra da Ecole Normale Superieure'e (Yüksek Öğ­retmen Okula) girdi (1886). Spinoza'yi inceledi, Nietzsche'nin Böyle Bu­yurdu Zerdüşt'ünü (Also sprach Zarathustra) okudu. Daha sonra gittiği Roma'da Rönesans başyapıtlarının et­kisinde kaldı. Wagner ve Nietzsche'nin dostu olan Malwida von Meysenbug'la tanıştı. Jean Christophe adlı ya­pıtının ilk taslağını bu dönemde oluş­turdu. Wagner hayranı ve müzik tut­kunu olan Rolland, Eski Yunanlılarınkine benzer oluşturacak bir tiyatro yaratmayı düşledi. Bu amaçla gerçek anlamda oyun yazmaya koyuldu: "İnanç Trajedileri" adı altında topla­dığı oyunlar (Saint-Louis, 1897) ile Devrim Tiyatrosu" adı altında topladığı oyunlar (Les Loups [Kurtlar, 1897]; Danton [1901]; Le Çuatorze juillet [On Dört Temmuz, 1902]) büyük bir başarı kazanamadılar. Bunun üstüne, yeniden romana yönel­di ve 1904 ten 1912 ye kadar Peguy nin les Cahiers de la Çjuinzaine'mde Jean-Christophe adlı yapıtının on cil­dini yayımladı. "Kahramanı günümüz dünyasında yaşayan Beethoven" olan bu yapıt aynı zamanda bir kuşağın bil­dirisi niteliğindeki bir yaşamöyküsüydü. Jean-Christophe''ta ortaya koydu­ğu idealist ve hümanist görüşlere bağ­lı kalan Rolland, deneme ya da özyaşamöykülerinde "kahramanların so­luklarını hissetmeyi" ve "tanınmış ki­şilerin yaşamlarım ele almayı" yeğle­di: Vie de Beethoven (Beethoven'in Yasamı, 1903); Musiciens d'aujour-d'hui (Günümüz Müzikçileri,1908);Musiciens d'autrefois (Geçmişin Müzikçileri,1909); Vie de Michelange (Michelangelo'nun Yaşamı, 1907); Vie de Tolstoi (Tolstoy'un Yaşamı, 1911); Mahatma Gandhi (1923); Vie de Ramakrishna (Ramakrişna'nın Yaşamı, 1929); Vie de Vivekananda (Vivekananda'nın Yaşamı, 1930). Romain Rolland'ın kendi yaşamıysa döneminin devrimci ve barışçı büyük hareketleriyle iç içe geçti. 1915'te yerleştiği İsviçre'de barışçı bildirisi olan Kargaşanın Üstünden isimli eserini yayımladı. Söz konusu yapıt, ona "yurtsever'lerin nefre­tinin yanı sıra 1915 Nobel Edebiyat Ödülü'nü kazandırdı. Rolland, 1917'de Salut â la revolution russe'ü (Rus Devrimine Selam), 1919'da da düşsel bir özyaşamöyküsü olan Colas Breugnoriu yazdı.  

Birinci Dünya savaşından sonra İsviç­re'de kaldı ve uluslararası aydınlar hareketinde önemli bir rol oynadı; özellikle Sovyet yazar ve siyaset adamlarıyla yakın ilişkilere girdi. 1920'de Europe (Avrupa) dergisini kurdu. Daha sonra 1930 yıllarından başlayarak tırmanan faşizmle savaşı­ma yöneldi. Bu dönemde yaptığı tar­tışmaların başlıcalarını Quinze ans de combat (Onbeş Yıllık Savaşım, 1935) adlı yapıtında derledi. 1939'da İkinci Dünya savaşı başlayınca Fransa'ya döndü ve işgal yılları sırasında Peguy üstüne iki ciltlik bir inceleme yazdı. Düş ve eylemle nitelenen, devrimci kült hümanizmi ve yaşam sevgisini iş­lediği roman türündeki yapıtlarını bu arada yeni yapıtlarla zenginleştirdi: Cleramhault (1920); l'Ame enchantee (Büyülenmiş Ruh; yedi cilt, 1922-1933).