Felsefe

Fotoğraf

Ferideddin Attar PDF Yazdır e-Posta
Dünya Edebiyatları - İran Edebiyatı

Hicrî altıncı asrın (M. XII) son yarısıyle yedinci asrın (M. XIII) ilk yıllarında yaşayan Ferideddin Attâr'ın hal tercümesine ait bilgimiz pek azdır. Adı­nın Muhammed olduğunu Mantıku't-tayr  dan açık­ça öğreniyoruz . Künyesinin Ebu Hâmid, yahut Ebu Talip ve babasının Şaban lâkabıyle anılan bir zatın oğlu Mustafa oğlu Ebu Bekr ibrahim olduğu rivayet edilmektedir. Doğum yılını katî olarak bilmiyoruz. Devletşah'a göre 513 Hicrîde (1119 -1120) doğmuştur. Nişabur'da doğduğunu ken­disi söyler. Fakat Nişabur köylüklerinden birinde doğmuş olmakla beraber merkezin Nişabur olması dolayısıyle Nişabur'da doğduğunu da söyleyebilir. Devletşah'la Mecalis al-uşşak, onu Nişabur köylüklerin­den gösteriyorlar. Babası, 597 (1200-1201), yahut 604 te (1207-1208) ölen ve menkabevî bir rivayete göre Moğol istilâsını haber verip sırrolan meşhur Kutbüddin Haydar'm dervişidir. Kendisi de rivayete göre bugün ortada olmayan "Haydarname" yi bu meşhur sufi için yazmıştır. Attâr, şiirlerinde eczacı ve doktor olduğundan, hastaya çağrıldığından, teda­visinden bahseder. "Mantık al-Tayr" da doktor ve eczacı olduğunu gösteren bir beyit var (b. 4786). Bu bakımdan "Attâr" kelimesinin doktor ve eczacı ma­nasına kullanıldığı ve bu mahlası, mesleği dolayısıyle aldığı muhakkaktır. Zamanında büyüklere ve padi­şahlara hiç ehemmiyet vermeyen, padişah sarayına mensup olmadığını, hürmete lâyık olmayanlara bağlı bulunmadığım, başında padişahlık lokmasının havası esmediği gibi kapıcının sillesini yemek korkusundan da emin olduğunu, aşağılık kişilere efendi adını tak­madığını, hiç bir zalimin ekmeğini yemediğini, hattâ divan kâtiplerine ait bir mahlas bile takınmadığını iftiharla söyleyen Attâr'ın, kendi mes­leğiyle meşgul olduğu muhakkaksa da şeyhlik yapıp yapmadığını da bilmiyoruz. Nefahat sahibi, onu meş­hur Necmeddin-i Kübra halifesi Mecdeddin-i Bağdadi müridi olarak göstermekte ve "Tezkiret al-Evliyâ" mukaddimesindeki sözlerini âdeta buna delil tutmak­tadır

Attâr, umumiyetle sûfilere ve tasavvufa pek bağ­lıdır. Ancak onun tasavvufu, sistem halinde bir ta­savvuf olmayıp tamamıyle işrakıydir.

Attâr'ın ölüm yılı da kat'iyetle malûm değildir ve 589 la (1193) 632 (1234-1235) arasında muhtelif tarihlerde gösteriliyor. Attâr, eserlerinde tamamıyle Sünnî görünmekte ve bilhassa "Mantık al-Tayr" da hilâfet meselesini ele alıp sahabenin haklı olduğunu, bu gibi şeylerle uğraşmanın doğru bulunmadığını uzun uzadıya söy­lemektedir.

Attâr hakkında İslâm Ansiklopedisi tercümesine pek güzel ve değerli bir makale yazan Prof. Ritter (cüz 11, s. 7-13), şairin hayatını üç devreye ayırı­yor: Birinci devrede üstat bir hikayecidir. İkinci dev­rede plân zayıflıyor. Bunun yerine heyecanını göste­ren ve uzun uzadıya sürüp giden tekrirler başlıyor. Üçüncü devre, ihtiyarlık devresidir. Bu devredeki eserlerinde ne plân var, ne tertip. Yalnız Ali'ye ve Ehl-i Beyt'e karşı taşkın ve hudutsuz bir sevgi, ken­dini göstermede. Prof. Ritter bu tertibe göre eser­lerini şöyle bir yazılma sırasına koymaktadır

Ortada bulunmayan Haydar-nâme, divanı, son­radan şair tarafından imha edilen Cevahir-Nâme ve Şorh al-Kalb adlı eserleri, Husrev-Nâme'nin bugün elimizde bulunmayan ilk telifi, Esrar-Nâme, Mantık al-Tayr, Musibet-Nâme, Muhtar-Nâme, Îlâhi-Nâme, Husrev-Nâme'nin ikinci telifi, Bülbül-Nâme, Pend -Nâme, Tezkiret al-Evliya, Mirac-Nâme, Cümcüme -Nâme, kronolojik sırası kesin olmamakla beraber Vuslat-Nâme, Üştür-Nâme, Cevahir al-Zat, Haylâc -Nâme, Bîser-Nâme, Mazhar al-Acâib, Lisan al-Gayb.

Attâr'ın bunlardan başka Heft vadi, Hayyât-Nâ-me, Vasiyyet-Nâme, Kenz al-Hakaayık, Kenz al-Es­rar, ihvan al-Safâ, Veled-Nâme, Miftah al-Fütûh gibi diğer eserlerinde adları, geçmeyen şüpheli eser­leri de vardır.

Said Nefîsî'ye göreyse bu eserlerin çoğu Attâr'ın değildir. Gerçekten de Attâr, kendi kitaplarının hep­sinde dört halifeye, aynı ihlâs ve sevgiyle bağlıdır.

Eseri Gülşehri tarafından çeşitli değişikliklerle türkçeye tercüme edilmiştir.

 
 
 
Tüm Hakları Saklıdır.
İletişim: uneweb@hotmail.com
 
 
     
 
   
Design by go-vista.de and augs-burg.de

 
site ekle