Edebiyatın temel konusu insandır. Evet, insanın bütün ilişkilerini edebi­yatta bulabiliriz. Edebiyat toplumun aynası olduğuna göre, toplumdaki değiş­meleri edebiyatın yansıtması doğaldır. Bu toplum içerisinde yaşıyan yazarın da toplumla birlikte, yaşayışı, duyuşu, düşünüşü, inançları, dilekleri de değişir. Bu değişme edebiyatın değişmesine de yol açar.

Konu: sözü edilen nesne veya olaydır. Üzerinde söz söylenecek, yazı yazı­lacak, eser meydana getirecek her fikir, her olay konudur. İsteğimizi anlatmak için üzerinde durduğumuz problem veya içinde hareket ettiğimiz çerçeve de konudur.

Buffon a göre : «Konuya başlarken fikirlerini derinleştiren, plânını çizen, konusuna girecek temel fikirleri uygun bir görüşle toplıyan kimse, kalemi ne va­kit ele alabileceğini, konunun ne kadar olgunlaşmış olduğunu çok iyi anlar.»Konuyu daha iyi anlıyabilmek için Anafikir'le Tema'yı bilmek zorunluluğu vardır.

Ana fikir; bir konudaki asıl fikirdir. Bir yazıda yardımcı fikirlerin etrafın­daki toplandığı temel fikre ana fikir denir. Bir konu üzerinde birçok kimseler ayrı ayrı fikirler ileri sürerler; işte bu fikirlerin özü ana fikirdir. Ana fikir eser­de açıkça söylenmeyebilir. O bütün fikirlerin bileşkesidir. Bizi ana fikre götüren diğer fikirlere yardımcı fikirler denilir. Yazar, ana fikri açıkça söylemeden, ya­zısının genel havasına bırakabilir. Konu ile ana fikir birbirine karıştırılmamalıdır. Ana fikir, kesin olarak bir cümle halinde ifade edilmelidir. Meselâ Atatürk' ün Gençliğe Hitabesi'nin «gençliğe yol göstermek» şeklinde belirtilmesi konu, «Gençler, ilk göreviniz, her şeye rağmen, Türk istiklâlini, Türk Cumhuriyetini korumaktır.» cümlesi ise ana fikirdir.

Tema; tem ile aynı anlamdadır. Sözde ve yazıda işlenip geliştirilen bir düşün­ce veya görüş olan tema Yunanca, theme Fransızcadır. Özellikle manzume ve şiirlerde hâkim olan ve karşıdakine aşılanmak için işlenen, geliştirilen duygudur. Tema'mn yapısını meydana çıkaran buluş, görüş, düşünüş ve duygu bir eserin en belli başlı motifidir.

Sanatçının konuda üstün görülen duygusu temadır. Bilimsel eserlerde de­ğil; şiir, hikâye, roman, tiyatro, senaryo v.b. edebiyat türlerinde tema aranır. Eski edebiyatımızda fânilik, ayrılık, gurbet, ölüm gibi romantik; yeni edebiyatı­mızda ise yaşama sevgisini belirten temalar işlenmektedir.

Sartre'a göre : «Hiçbir konu, önceden edebiyat sanatının dışında sayılamaz. Bütün mesele, insanın neyi yazacağını bilmesinde. İyi yazarlarda hiçbir zaman üslûp konudan önce gelmez.»