Felsefe

Fotoğraf

Meddah PDF Yazdır e-Posta
Halk Edebiyatı - Geleneksel Türk Tiyatrosu

Kahve v.b topluma çık yerlerde, öyküleri dramatize eden sanatçılara verilen ad. Meddahların sanatına “meddahlık” adı verilir.Geleneksel Türk seyirlik sanat­larının en önemlilerinden biri olan meddahlıkta, med­dah, anlatım, seslendirme ve hareketleriyle tam bir oyuncu kimliğindedir.

Hareket ve taklitle öykü anlatma sanatının, çok eski bir geçmişi vardır. İlkel kabilelerde bile örneklerine rastlanır. Ama öykü anlatma sanatı, özellikle Asya ülke­lerinde (Hindistan, Çin, Orta Asya ve Güney Asya ülke­leri) gelişmiştir. Bununla birlikte, Batı ülkelerinde de benzer örnekleri görülmektedir.

Önceleri bütünüyle dinsel bir nitelik gösteren med­dahlık, Türklere Araplar'dan geçmiştir. Araplarda, pey­gamberin ve yakınlarının övgüsünü yapan meddahın, İslâm kültüründe önemli bir yeri vardır.

Orta Asya Türklerinin yarı şaman durumunda olan ve "bakşi" adı verilen öykücüleri, daha sonraları "ozan" adını alarak, halk arasında kahramanlık öyküleri, masal­lar, efsaneler, bir süre sonra da kendi çevrelerinde olup biten güncel olayları yansıtan öyküler anlatmışlar, bu sanatçılar, Anadolu Selçukluları döneminde Arap meddahlarıyla yakın bir etkileşme içine girerek, başlangıçta halifelerin, padişahların övgücüsü olmuş, sonraları yal­nızca öyküler anlatan sanatçılara dönüşmüşlerdir. Bu arada İstanbul'da yetişen meddahlar, Anadolu meddahlarından oldukça farklı bir yön izleyerek, gerçekçi öyküleri, mizah çerçevesi içinde başarılı bir biçimde sunmayı bilmişlerdir.

Türk meddahı, gerçekçi bir mizah ustasıdır. Öyküsü­nü anlatırken tipleri (Acem, Anadolulu, Çerkez, Arna­vut, Yahudi, vb.) kendi ağızlarıyla konuşturur. Elindeki sopasıyla döşemeye vurup oyunun başladığını bildirir ya da kapının çalındığını haber verir. Sopasını tüfek, saz yerine kullandığı da olur. Omuzuna attığı ya da boynu­na doladığı mendille de çeşitli başörtülerini, başlıkları taklit eder (bazı meddahlar, sopa ve mendil kullanma­dan öykülerini anlatmışlardır).

Meddah, anlatacağı üyküleri çeşitli kaynaklardan se­çer. Bunlar arasında halkın arasında yaşanmış önemli olaylar, kendi gördüğü, yaşadığı,duyduğu olaylar,tarihsel olaylar, destanlar, masallar, menkıbeler bulunur.Öyküsünü oluşturan meddah, bunu belirli bir sırayla sunar. Önce "Hak dostum" diye söze başlar, sonra kişi­leri tanıtır. Üçüncü bölümde, olaylar dizisinin anlatımı­na geçer. Son bölümde de genellikle "kıssadan hisse" verir.

Ünlü Türk meddahları arasında XIV. yy'da Harman Danası, XVI. yy'da Nakkaş Hasan, Çokyedi Reis, Med­dah Eğlence, XVII. yy'da Kıssahan Hamdi,'Tıfli Ahmet Çelebi, XVIII. yy'da Derviş Mehmet, Rum Fahri Çelebi, XIX. yy'da Kör Osman, Âşık Hasan, Kız Ahmet, Yağcı İzzet, Şükrü Efendi, XX. yy'da Aşki Efendi, Sururi, Bora­zan Tevfik, Tahsin Efendi, Hakkı Efendi, İsmail Dümbüllü sayılabilirler.Daha yakın dönemde Münir Özkul, Erol Günaydın, Yılmaz Gruda, Metin Akpınar, Gazanfer Özcan, Ahmet Gülhan, Zeki Alasya, Erdoğan Akduman, vb. tiyatro sa­natçıları, taklitleri kapsayan meddahlık denemeleri yapmışlardır.

 
 
 
Tüm Hakları Saklıdır.
İletişim: uneweb@hotmail.com
 
 
     
 
   
Design by go-vista.de and augs-burg.de

 
site ekle