Desen teknikleri içine, desen yapar­ken kullanılan aygıt ve gereçler ile bunların kullanılış biçimleri girer.

PASTEL

 "Kuru boyama biçimi"olan pastel­de, başlangıçta boya beyaz toprak ve öğütülmüş boyalarla yapılan hamura zamk karıştırılarak elde edilir, sonra bu hamur yuvarlanıp biçimlendirilerek kurumaya bırakı­lırdı. Ama yarattığı sert etkileri es­tompla hafifletip silikleştirmek gerekiyordu (bu nedenle pastel çoğu zaman yağlıboya resme benzetil­miştir: Quentin de La Tour ve Manet'nin tuval üstüne yaptıkları pasteller. Lucas Cranach'ın ve Holbein'in pastelleri üe Degas ve Toulouse-Lautrec'in pastelleriyse iki ya da çokrenkli desenlerdir.  

GRAFİT KALEM

 Grafit kalem, desen alanında XVII. yy'da kullanılmaya başlandı. Önce­leri, ham ingiliz grafitinden yumu­şak uçlu ve soluk yazan kalemler elde ediliyordu. Günümüzde kullanı­lan kalemi ilk olarak Fransız Nicolas Jacques Conte (1755-1805) bir kil ve toz grafit karışımını pişirerek or­taya koydu. Pişme süresi ne kadar uzun olursa ucu da o oranda sert olan bu grafit kalemin çevresiyse, sedir ağacından ve ardıç ağacından yapılıyordu, İngres'in yaptığı desen­lerde bu tekniğin etkisine önemli öl­çüde raslanır; hattâ İngres bunu sanat araştırmalarının özgün bir öğesi haline getirmiştir.

  LAVİ 

Başlangıçta desen fırçaları sincap kuyruğundan yapılırdı. XVII. yy'dan sonra desen fırçası yapımında oğ­lak, kokarca ve porsuk kılından da yararlanılmaya başlandu Fırça ge­nellikle tüy kalem, gümüş iğne uçlu kalemle birlikte, bazen de her türlü yöntemden bağımsız olarak kullanı­lırdı. Lavi kullanımı başlıca iki tekniğe uygundur. Lavi, deseni gölgelendirmek, bazen de renklen­dirmek için kullanılır; ışıklandırma­lar da guvaşla gerçekleştirilir. Kâğıda sulandırılmış mürekkep ya da boya sürmekle elde edilen lavi çalışmasında, çini mürekkebinden büyük ölçüde yararlanılmıştır; bu yöntemle çalışan sanatçılar arasın­da Dürer, Holbein, Gallot sayıla­bilir. Rembrandt, vb. sanatçılar da, ufalanmış kurumdan yapılan laviyi yeğlemişler, XIX. yy'da bunun yeri­ni mürekkepbalığından elde edilen sepya almıştır. Lavi önceleri sfumato tekniğine göre yapılmış, içine çok az mürekkep katılmış suyla taramalar yapılarak, duman gibi, yoğunlu­ğu gitgide azalan ve renkleri derece derece yumuşayan görüntüler elde edilmiş, bu tekniği, Leonardo da Vinci, Botticelli ve Mantegna gibi ressamlar kullanmıştır. Venedikli­lerin etkisiyle teknikten zamanla vazgeçilmiş ve renklerin yumuşatıl­ması, mürekkebin az ya da çok miktarda ıslatılıp nemlendirilmesiyle sağlanmıştır. Yalnızca ışıklandır­ma araştırmalarına elverişli olan bu yöntem de, özellikle Rembrandt ve Claude Lorrain'in çalışmalarına uy­gun düşmüştür.

FÜZEN

Füzen ya da kömür kalem kuşkusuz en eski desen tekniğidir. Füzen çu­bukları çeşitli boyutlarda olabilir; ince ve sert olanlar daha çok sert çizgiler için, grimsi ve daha kalın olanlar kalın çizgiler için kullanılır. Füzenin tesbiti sanatçılar için uzun süre sorun yaratmıştır. XVI. yy'da Venedikliler uzun süren ve pek de kolay olmayan bir tesbit yöntemi buldular; kâğıdı, içine arap zamkı katılmış su dolu bir kaba yatırıyorlardı. Ama füzeni kısa sürede tesbit yöntemi tam anlamıyla XIX. yy'da bulundu; buna göre bir alkol ve reçi­ne solüsyonu füzen üstüne üfleniyor­du. Bu alanda, klasik sanatçılar arasında Tintoretto gibi füzen usta­larını saymak gerekir.

METAL UÇLAR

Eskiçağ'dan başlayarak yazı yaz­mak için kullanılan metal uçlar, Giotto'dan Dürer'e kadar sanatçı­ların kullandıkları başlıca araç ol­du. Gümüş iğne uçlu kalem, kemik tozuyla hazırlanan bir kâğıt kullanıl­masını gerektiriyordu. Bu kalemle çizilen çizgiler silinemediği için gümüş uçlu kalem kullanımı güç bir işti: Dürer, Vinci, Raffaello gibi ressamların yeşil, mavi ve fildişi renkli kâğıt üstüne yapılmış çok güzel desenleri vardır. Gümüş uçlu kaleme göre daha mas­raflı olan altın uçlu kalem ve Jacopo Bellini'nin kullanmış olduğu çok daha sert olan bakır uçlu kalem için de, aynı biçimde hazırlanmış bir kâğıt gerekiyor, söz konusu metal kalemlerle çok ince, silik ve grimsi çizgiler çizilebiliyordu. Buna karşı­lık, daha ucuza mal edilen ve özel bir kâğıt gerektirmeyen, üstelik ko­layca silinebilen kurşun uç kullanı­mı zamanla büyük ölçüde yaygınlaş­tı.

TAŞLAR

XV. yy'ın sonlarında sangin ve İtalya taşının kullanılması bir evri­min belirtisidir. Gümüş uçlu kalemden çok daha rahat kullanılabilen İtalya taşı ya da arduvazla, pek düz­gün olmayan, Ortaçağ inceliklerine ters düşen ama Rönesans ustaları­nın hacim araştırma çalışmalarına son derece uygun olan geniş ve sert çizgiler elde edilebiliyordu. Yumuşaklığı öbür maddelere benze­meyen ve aşıboyasından ya da demir kırmızısından yapılan sangin, önceleri renklendirme amacıyla kul­lanılıyordu. Desen çizmede sanginden ilk olarak Leonardo da Vinci, daha sonra da Michelangelo yarar­landı. Fransa'ya Primaticcio tara­fından götürülen sangin, İtalya taşı ve tebeşirle karıştırılarak ya da tek başına Watteau tarafından ustalık­la kullanıldı; ayrıca Boucher, Greuze ve Fragonard gibi sanatçılar da sık sık sangin kullandılar.

TÜY KALEM VE MÜREKKEP