Romanın Başlıca Karakterleri

Yusuf: Kuvayı Milliyeci, Hasan Tahsin'in arkadaşı.

Müjgân: Sadrazam Ferit Paşa'nın serkâtibi Süleyman Sırıı Bey'in kolejde okuyan kızı.

Hasan Tahsin: Hukuk-u Beşer gazetesinin ser­muharriri. (Osman Nevres olarak tanınan, Hasan Tahsin Recep (1888-1919). Selanik'te doğdu. Paris'te Siyasal Bilgiler Okulu'nu bitirdi. İttihat ve Terakki'ye girdi (1908). Bükreş'te İngiliz diplo­matı Baxiston kardeşlere suikast düzenlediği için, on yıla mahkum edildi. Birinci Dünya Savaşı'nın çıkması üzerine, Bükreş'i ziyaret eden Hilmi Paşa'nın yardımıyla bir müddet sonra özgürlüğüne kavuştu. Mütareke yıllarını İzmir'de geçirdi. Ulusal Kurtuluş Savaşımızı başlatan 'İlk kurşun'u İzmir Konak Meydanında vilayete doğru ilerleyen Yunanlılar'ın üzerine sıktı; aynı yerde düşman askerlerince şehit edildi (15 Mayıs 1919). Hasan Tahsin Türk tarihinin olduğu kadar, Türk edebiyatının da ölümsüz isimleri arasına girdi. "Redd-i İlhak" beyannamesiyle sesimizi zamanın Avrupasına duyurmada büyük çaba gösterdi. Onun düşmana sıktığı ilk kurşun, ulusal bütünlüğümüzü harekete geçirdi. Romanda gerçek kimliği olan Hukuk-u Beşer (1918-1919) gazetesinin başyazan kimliğiyle yer alıyor.

Salih Efe: Halk kahramanı.

Nemide: Yusuf un amcasının kızı ve nişanlısı.

Mehmet: Sökeli bir genç. (Mehmet Fişekçi olarak gerçekte yaşamış bir kişi.)

Giritli Cafer Efe: Germencik İstasyonu baskınında şehit edilen kahraman.

Talip: Kuvayı Milliye'nin İstanbul gizli teşkilatının memuru.(Gerçekte Kabataş Lisesi'nde uzun yıllar öğretmenlik yaptı.)

Mustafa Reis: Talip'i Anadolu'ya kaçıran motorun kaptanı.

Sefer Bey: TBMM'nin çıkardığı Hiyanet-i Vataniye Kanunu'na uyularak istiklal Mahkemesi'nin asılmasına karar verdiği, vatan haini.

Onbaşı Kocagözoğlu Rahmi: Kurtuluş Savaşı kahramanı. (Gerçekte Romancının amcası)

1960 bir gazetede sadece «Kalpaklılar» adı altında tefrika edilen bu roman, kitap halinde basılırken bir­birini tamamlayan iki ayrı cilt halinde yayınlanmış ve ikinci cilde «Doludizgin» adı verilmiştir. Aslında her iki roman bir bütün oluşturmaktadır.

Kurtuluş Savaşı'nm en güçlü ve başarılı romanla­rı arasında yer alan «Kalpaklılar-Doludizgin», aslında bu savaşın genel panoramasını yansıtan bir kronik ni­teliğindedir. Roman ve hikâye yönü az, belgesel ve ger­çek yönü çoktur. Kitaptaki kahramanların çoğu bizzat yaşamış, bu savaşta bizzat rol oynamış, adları sanları geniş halk yığmlarmca duyulmuş kimselerdir. Mondros mütarekesinden İzmir'in kurtuluşuna kadar uzanan bu­nalımlı süreyi ve bir ulusun her çeşitten insanlarıyla kurtuluş çabasını, öte yandan bu çabaya ters düşenleri, bu iki cildi okuyan bir-kişi -o günlerin gerçek bir tari­hini okumuş kadar- yararlanabilir; hem de güvenli bir biçimde yararlanabilir. Ne var ki bunun böyle olması eserin roman karakterini yine de zayıflatamamaktadır. Türk romanının usta bir kalemi olan Samim Kocagöz,rahat, sürükleyici ve sanatçı üslûbu ile eserini seçkin bir roman ürünü olarak ortaya koymasını da bilmiş­tir.

«Kalpaklılar-Doludizgin» in birinci cildinde İzmir ve dolaylarının işgali, ulusal güçlerin kurmaya çalıştık­ları direnme çabaları, Gerede-Düzce ve benzeri yerler­deki ayaklanmalar, bunlara karşı verilen savaşlar, kut­sal kurtulma çırpınışlarının filizlenme evreleri incele­nip işlenir. İkinci ciltte siyasî, sosyal ve askerî örgütlen­menin gerçekleşmesi, Yunan'a karşı verilen düzenli sa­vaşlar, İstanbul-Anadolu ilişkileri, nihayet büyük zaferi hazırlayan gelişmeler, onun imanlı kahramanları ve ad­lı adsız yiğitleri sergilenir. Bunlar arasına, harç çeşidin­den bazı duygusal olaylar da karıştırılır ki, bunlar ro­manda hayâli olsalar bile, gerçekteki sayısız benzerle­rinin temsilcileridirler.