|
Eserdeki olayların bütünüdür. Vaka olayların birbiriyle başlanması lie çıtaya çıkar.Vak'a,belirli bir konuyu anlatmak için yazıda kullanılan "hareket unsurudur."Olay" ve "hareket" kavramlarını da bu arada tanımlamak gerekir. Olay:Bir sebebe bağlı olarak, bir sonuç meydana getiren harekettir.Şayet bir sonuç ortaya çıkmazsa buna "hareket" diyoruz.Bir başka deyişle, sonuç meydana çeldiği zaman "olay" söz konusudur.Olaylar durgun olursa.okuyucuda sıkıntı başlar Arzu istek gibi psikolojik unsurlar birçok olayları doğur. Vaka’ya: çok farklı şekillerde başlamak mümkündür: a)Yer ya da kişi tasviri yaparak b)kişileri konuşturarak. c) Herhangi bir elayı vererek. ç) Geçmişle ilgili bir olayı anlatır asıl üstünce durmak istenen bir elayla devam ederek, d) Ana kareler (merkez figür} tanışlarak başlanabilir. v.s. Vak'a genellikle başlangıç ge!işme ve sonuç bölümlerini içine alır. .Başlangıç Bölümü: Vak'a bu bölümde başlar. Başlıca kişileri burada tanırız. Olay sayısı azdır.Gelişme bölümüne göre kısadır.Ara düğümler fazla görülmez.Bu yönüyle sonuç bölümüne benzer.Burada yazar okuyucunun dikkatini çekebilmek için bütün gücünü kullanır.Vaka’nın en flaş, en enteresan olayını bu bölüme yerleştirmek gerekir. Hareket unsuru ve olaylar eserden sıkılmamızı önler.Ana düğüm de bazen bu bölümün sonunda af lir.Dikkat edilirse hep başlangıç bölümünden bahsettik; "giriş bölümü demedik. Girişle başlangıç bölümü farklıdır. Giriş eserin konusunu açıklayan,okuyucuya bilgi veren bölümdür. Esere bitişik değildir.Açıktır Vak'a başlangıç bölümüyle başlar. Girişle başlangıç arasında mahiyet farkı vardır. Giriş bölümü esere giriştir. Başlangıç değildir.Başlangıç bölümünde ana düğümden başka, kişilerin de tanıtılması vardır. Böyle bir şey giriş bölümünde söz konusu değildir.Ayrıca,başlangıçta vak'a nasıl bir konu etrafında dönüyorsa,onun hakkında fikir edinmeliyiz. Gelişme Bolümü: Başlangıçtaki esaslara göre vak'a genişletilir. Olayların en çok surat ve hareket kazandığı konunun iyice ortaya çıktığı,kişilerin gösterildiği en geniş yerdir. Şayet başlangıç bölümünün sonlarında ana düğüm atılmamışa gelişmenin başlarına yerleştirilebilir. Aynca bu bölümde birçok ara düğüm atılarak çözülür. Sonuç Bolümü: Burada olaylar azalır. Okuyucunun romanı aynı tesirle bitirebilmesi için en ilginç olaylar konur. Tabii bunlar da sonuca bağlanır. Ara düğümler hem azalır.hem de çabuk çabuk çözülür.Ana düğüm ise sonuç bölümünün en sonunda çözülür. Yazar vakayı istediği gibi sonuçlandırabilir. İsterse sonuçlandırmaz da. Merak Unsurdan: Tahkiyeli eserlerde çeşitli antrik (merak)unsurları bulunur. Hikaye ve romanda okuyucunun ilgisi "entrik unsur" ile sağlanır. Entrik unsur. küçük küçük merak ögeleri (ara düğüm) ve ana düğümle sağlanan olay karışıklığıdır. Merak unsurlarana düğüm, ara düğüm ve rastlantılardan ibarettir.Tahkiyeli eserlerdeki asıl merak unsuruna ana düğüm denir."Başlangıç" ın sonunda veya gelişme bolümünün başında azılır.Ara düğümlerde buna bağlı olarak esere yerleştirilir. Olaylar ana düğüm etrafında kurulur. Ara düğümlerede buna bağlı olarak yer verilir. Ana düğüm genellikle sonuç bölümünün en sonunda çözülür;ancak çözümleyebilir de. Ana düğüm genellikle tektir. Ara düğümler ise coktur;okuyucuyu sıkmamak ve meraklandırmak için başlangıç ve sonuçta az,gelişmede isa sık sık atılır ve kısa bir süre sonra çözümlenir. Bunlar sürekli ana düğümü destekleyici rol oynarlar. Düğümler dışında.vak'anın gelişmesini sağlayan,akışını değiştiren "rastlantı" lar olabileceğini ve fazla rastlantının bir eserin basan şansını azaltacağını unutmamakgerekir.Tahkiyeli eserler incelenirken vak'anın özetlenmesinde fayda vardır. Vakayla ilgili olarak üzerinde önemle durulması gereken bir husus da" vakanın kuruluşu " dur. Zira eserin beğenilip beğenilmeyişi.okuyucuda güzellik duygusu uyandırıp uyandırmayışı,zevkle ve heyecanla okunup okunmayışı hep vakanın kuruluş tarzına bağlıdır. Bu itibarla vakanın kuruluşu. sağlam ve mantıklı bir yapıya sahip olmalıdır.Söz konusu yapıdaki karışıklık, aksaklık. eksiklik ve kusurlar dereceleri nisbetinde edebi eserin başarı şansını azaltır. Bütün bunlardan dolayı, vakanın kuruluş tarzını edebi eserin yapısını iyi belirlememiz gerekir. Bunun için de şu işlemleri yapmakta yarar vardır: 1. Eserin bölümleri -varsa başlığıyla birlikte tesbit edilmeli .2. Bu bölümlerde yer alan başlıca olaylar ana hatlarıyla belirlenmeli... 3. Yazarın olayları verirken nasıl bir yol izlediği, nasıl bir tavır takındığı üzerindedurulmalıdır.Mesela, yazar olayların akışını keserek sık sık araya giriyor mu? Objektif veya subjektif tavırlardan hangisini takınıyor? Bu gibi sorulara cevap aranmalıdır. 4. Bütün bunlardan sonra vakanın kuruluş tarzı hakkında genel bir değerlendirme yapılmalıdır.Yukarıdan beri açıklamaya çalıştığımız unsurlar, tahkiyeli bir. eserin ele alınmasında uyulacak temel noktalardır.
|