Her insan, kendi şartları içerisinde belirli bir çevrede, yani mekanda yaşar. Bir başka deyişle, başından geçen çeşitli olaylar kendisinin bulunduğu çevrede,çevrelerde veya yaşadığı dünyada meydana gelir.

Bu yüzden, insanı anlatma endişesi taşıyan bütün tahkiyen eserlerin vak'ası, gerçek veya hayali, mutlaka bir mekanda cereyan etmekdir.Bundan dolayı mekan, tahkiyeli eserin terkibini meydana getiren önemli unsurlardan biridir.Vak'a ve şahısların anlatılmasında genellikle vasıta rolü oynayan mekan, eserde hangi gaye ile ve ne şekilde kullanılmıştır? Roman tahlilinde mekân unsuru, bu açıdan, daha doğrusu bu soru çerçevesinde dikkatle incelenmelidir. Zira sanat ve edebiyat anlayışlarına göre yazarlar, mekan unsurundan farklı şekillerde yararlanmışlardır. Mesela; fiziki çevreye önem veren yazarlar vaka’nın gerçeğe yakın bir şekilde cereyan ettiğini göstermek istemişlerdir. Bundan dolayıdır ki, dış çevre tasviri, realist romanlarda önemli bir yer tutar. Genellikle de bu tasvir. eserin yazarı tarafından değil Vak’a kişilerinden birinin gözüyle, onun her bakımdan seviyesine ve duyuş tarzına uygun olarak yapılır.Öte yandan romantik romanlarda, dış dünya da aktif ve canlıdır.Madam Bowary'de olduğu gibi...

Çoğu realist ve natüralist romanlarda dış dünya dinamik iken, klasik eserlerde mekan ve eşya., sadece insanın yaşadığı ortamı belirleyen bir çevre niteliği taşır.İnsan, eşya ve mekan münasebeti üzerinde fazlaca durulmaz.Modern romanlarda ise insan ve mekan komplekstir.Çeşitli mekan ve çevreler, farklı fizyolojik ve psikolojik özellikleri yansıtma unsuru olabilirler.Yine modem romanlarda dış gerçeği tasvir etmek yerine sezdirmek, hatta iç gerçekliğin ifade edilmesinde bir vasıta olarak kullanmak esas alınmıştır Çağdaş tahkiyeli eserlerde kişinin ruh dünyasını yansıtan mekanlarla karşılaşmak mümkündür.Hatta mekana şahsiyet kazandırıldığını bile görebiliriz.Sanatkarlar, mekan unsurundan sembolik olarak da istifade edebilirler.Mesela, Fatih-Harbiye’de Neriman'ın yaşadığı  konak,eskiyi (Doğu), Beyoğlu ve Neriman'ın helasının konağı, yeniyi (Batı) temsil eder.Kiralık Konakta da konak, eskinin, yani Şark m temsilcisidir.Apartman ise yeninin, yani Batı'nın temsilcisidir.

Anlatmaya bağlı  eserlerde mekan, kapalı veya açık olabilir. Kiralık Konak'ta mekan, umumiyetle kapalıyken, Efruz Bey'de açık mekan söz konusudur.

Dar ve geniş mekan kavramları ise, yazarın dünyası ile ilgilidir. H.Rahmi Gürpınar'ın romanlarında mekan dardır;çünkü, sadece İstanbul anlatılmıştır.Reşat Nuri’nin romanlarında ise geniştir.