|
Herhangi bir dönemde ortaya çıkabilen ve yaratıcılık alanındaki yeniliklerin başında gelen sanatçıları bir araya getiren sanatsal hareket. XX. yy'ın başlarında Avrupa'da doğan fütürizm (İtalya), dadacılık (Fransa ve Almanya) gibi akımlar, ortaya çıktıkları dönemin estetik anlayışında bir devrim yapmaya giriştiler. Sanatçıların ve yazarların ortaklaşa benimsedikleri XIX. yy. mirasını (simgecilik, izlenimcilik, vb.) tüketme isteği, öncü sanat olarak nitelendirildi. Öte yandan.bu hareketler tarihsel koşullara sıkı sıkıya bağlıydı. Sözgelimi, yeni tekniklerin gelişmesi (otomobil, sinema, radyo, vb.) fütürist sanatçıların görüşlerinde, Birinci Dünya savaşıysa dadacılığın nihilizminde büyük rol oynadı. Öncü sanat başlangıçta, değişik alanlardan (edebiyat, resim, müzik.vb.) yaratıcıları, hatta kimi zaman uzmanları (iktisat, toplumbilim, dilbilim, vb.) bir araya getiren bir topluluk hareketiydi ve çalışmaları estetik ya da siyasal etkinliğin anlamı konusunda giriştikleri ve sürdürdükleri tartışmalar üstünde yoğunlaşmıştı. Böylelikle söz konusu etkinliğin işlevi ve anlamı konusunun yeniden ele alınmasına yol açmıştı. Sözgelimi, fütüristlere göre resmin verileri, hem hız, hem de kentçilik açısından yeniden düşünüldü. Dadacılıksa kendiliğinden anlatım adına her türlü sanatsal girişimi yadsıdı. Rusya'da biçimcilik, yazınsal yaratıya kesin ve şaşmaz bir dil çözümlemesiyle yaklaştı. Gerçeküstücülük edebiyatı, hatta herhangi bir etkinlikten başka bir şey olmayan şiiri gözden düşürdü, ama Andre Breton ozana bir aydınlatıcı, bir öncü sanatçı görevi yükledi. Öncü sanatın görevini en iyi biçimde gözler önüne seren akım gerçeküstücülüktür; ayrıca her öncü sanatın, görevini yerine getirdiği ölçüde giderek geçirdiği dönüşümü de sergiler. Öncü sanat, gösterileri, müdahaleleriyle, ortaya çıktığı dönemin kültürüne, sanatsal ve yazınsal ürünlerine karşı çıkar.Olumsuz evreyi oluşturan yaratı ve bildirişim yollarının kökten altüst edilmesini (sözgelimi, Marcel Duchamp'm ready made'levi [hazır-yapıt]) yapıcı bir dönem izler: Sanatçılarının, düşünürlerinin yapıtları ardından öncü sanat yeni bir anlatım dili (sözgelimi, otomatik yazı), yeni yorumlar (sözgelimi, Sade'ıh gerçeküstücü açıdan okunması) önerir.
|