|
Sanat alanında görülen barok anlayışın yanı sıra, edebiyattaki barok anlayış da, Avrupa ülkelerinde 1560 ile 1660 arasında yayılan ve üslup karışımı nedeniyle klasisizme karşı çıkan bir edebiyat türünü belirtir.Önceleri plastik sanatları belirten barok terimi, barok sanatla aynı dönemde gelişen edebiyata, çok sonra uygulanmıştır. Barok edebiyatın ayırıcı özelliklerinin başlıcaları şunlardır: Eğretilemenin, konu dışı sözlerin düzenli kullanımı ve anlatının karmaşıklığı üstüne dayalı özenticilik; özellikle Elizabeth dönemi tiyatrosunda görülen ve bayağı ile değerliyi, gerçekçilk ile alegoriyi, fars ile trajiği bir araya getiren üsluplar karışımı; vb. Barok edebiyatın doğduğu yer katolik Avrupa'dır (İspanya'da gongoracılık ; İtalya'da marinoculuk) ve Karşı-Reform'un yol açtığı Cizvitler tarafından desteklenen geniş kültür hareketinin desteklediği klasizmin temsilcisi Fransa da bu akıma kapalı kalmamıştır: Saint-Amant'ın (1594-1661), Jean de Sponde'un (1557-1595], Theophile de Viau'nun (1590-1626) yapıtları; daha önceki dönemlerde Sceve'in, Ronsard'ın, d'Aubigne'nin bazı şiirleri; hattâ Montaigne'in Denemeler'i. Klasik edebiyatın temsilcisi Boileau, bütün türleri kucaklayan barok üslubuna bütünüyle karşı çıkmıştır; oysa barokun içinde de klasik öğeler bulunur. Sözgelimi klasiklerin ilki sayılan Malherbe, gençlik şiirlerinde görüldüğü gibi, doğrudan doğruya barok düşüncenin etkisi altındadır. Başlangıçta bütünüyle baroktan esinlenen Corneille'in tiyatrosu, konularıyla (kararsızlıktan doğan bir bunalımın betimlenmesi) ve imgelerin seçimiyle, sonraki yıllarda da barok üslubunun bazı özelliklerini sürdürmüştür. İngiltere'de akım, Lyly'yi, Elizabeth dönemi tiyatrosunu, özellikleWebster, Kyd ve Tourneur'ün "kara dramı"nı etkilemiştir. Almanya'da Friedrich Spee (1591-1635) ve Angelus Silesius (1624-1677) aracılığıyla, dinsel şiirde yenilenmeye yol açmıştır.Gerçekçiliğin ve Rönesans dönemindeki iyimserliğin ardından gelen barok edebiyat, biçimsel zenginliği, kötümserliğiyle ilgili çekicidir ve Ortaçağ'ın katolik konularına bir dönüşün belirtisidir.
|