|
Tarih ya da efsane kahramanlarını öven roman diliyle (oil ya da oc lehçesi) yazılmış destansı şiir. XI. yy'da Fransa'da ortaya çıkan Chanson de geste'lerin (şanson dö jest diye okunur) önemi XVI. yy. sonuna kadar giderek artmış ve bu destan türü, Avrupa'nın her yanında yaygınlaşmıştır. BİR EDEBİYAT TÜRÜ Chanson de geste'lerin destansı şiir biçimi, XI. yy'da Fransa'nın kuzey bölgelerinde yaşayan saz şairleri tarafından yaratıldı. Koşullara ve durumlara uyarlanan bu şiirler, senyörlerin karşısında, toplantılarda, şölenlerde, şatolardaki şenliklerde ya da panayırlarda, halk toplantılarında, adak bayramlarında, hac gezilerinde saz şairleri tarafından okunuyordu. Chanson de geste'ler, genellikle on heceli dizelerden (mısra) oluşuyor, önceleri yarım-uyaklı, sonra uyaklı olan bu dizeler, tek uyaklı kıtalar (sayısı belirli değildi) oluşturuyordu. En eski Chanson de geste'ler, Fransa'nın kuzey bölgelerinde ortaya çıktı:Roland Destanı, Chanson de Guillaume Destan, Gormont ve isembart, XI. yy. sonu, belki de Pelerinage de Charlemagne (Charlemagne'ın Hac Yolculuğu). XIII. yy'dan sonra, on heceli dizelerin yerini on iki heceli dizeler almaya başladı. Chanson de geste' ler artık saz şairlerinin küçük defterlerinde yazılı olmaktan çıkmış, savaş ve aşk sahnelerini canlandıran zengin resimlerle süslü kitaplar haline getirilmişti. XIV. ve XV. yy' larda halkın beğenisine yanıt vermek için bu şiirler düzyazıya döküldü. Chanson de geste'lerde 1250 yılından sonra ilk belirtileri görülen yozlaşma ve gerileme, XIV. yy'dan başlayarak iyice belirginleşti. Sonu gelmez öyküler, çeşitli düşsel olaylarla dolduruldu.' O dönemlerde roman diye adlandırılan bu öyküler, bazen kullanışlı küçük kitaplar, bazen de, resimlerin yerini tahta üstüne gravürlerin aldığı, büyük kitaplar olarak basıldı. XVII. ve XVIII. yy'larda Chanson de geste'lerin modernleştirilmiş bir dille yayımlarının sürdürülmesi sonucu, metinlerin ilk biçimleri ortadan kayboldu (metinler XLX. yy'da önce raslantı sonucu olarak, daha sonra da sistemli araştırmalar sayesinde yeniden bulunmuş, Fransa'da ve Almanya'da baskıları yapılmıştır). KONULAR VE ÇEVRİMLER Çok sayıda Chanson da geste'ten yaklaşık yüz kadarı günümüze kalmıştır (bunların da bazıları hâlâ basılmamıştır). XVIII. yy'dan başlayarak, belli bir kahramana ilişkin Chanson de geste'ler, bir öbek içinde bir araya toplanmış ve her öbek çevrim diye adlandırılmıştır. Başlıca üç çevrim vardır: Fransız çevrimi; kahramanı Bretagne kralı Arthur olan Breton çevrimi; öyküleri Truva'ya(Troia), İskender'e, Sezar'a ilişkin olan Eskiçağ çevrimi ya da antik çevrim (bazı özel yapıtlar, bu sınıflamanın dışında kalır). Chanson de geste adı, yalnızca Fransız çevriminin şiirlerine verilir; öbür çevrimlerin yapıtlarına roman denir. Fransız çevrimindeki destansı şiirler, üç öbekte toplanmıştır: Bu üç çevrim içinde yer alan Chanson de geste'lerin yanı sıra, başka destansı şiirler de vardır
|
