Halil Nihat Boztepe, 1882 Trabzon doğumlu. 17 Şubat 1949 tarihinde ebedî âleme uğurlanan Boztepe, Trabzon Askerî Rüştiye ve İdadisi'nde okudu. Özel dersler aldı, şark klasikleri Bostan ve Gülistan'ı kavradı. Fransızca öğrenmek için Freres Okulu'nda tahsil gördü. Daha sonra bu okulda Türkçe öğretmenliği yaptı. Kendi kendini yetiştirdi. Düyun-u Umumiye İdaresi'nde hizmet etti. 25 yıldan fazla çalışarak Komiserlik Kalemi Müdürlüğü ne yükseldiği bu teşkilâtın kaldırılması üzerine Osmanlı borçları için Paris'e gönderilen kurulda yer aldı (1925). Gümüşhane (1927-1931) ve Trabzon (1931-1946) milletvekili oldu. Ankara Cebeci Mezarlığı'nda gömülüdür.

YAZMA İPTİLASI

Halil Nihat, bir mülakata verdiği cevapta kendisinde yazı yazma hevesini uyandıran kişinin Trabzon Mektubi Mümeyyizi Ali Raşit Efendi olduğunu söyler. Ali Raşit Efendi, Boztepe'nin edebiyatla ilk münasebeti kurmasını sağlar. Yazarımızın yazı macerasının nasıl başladığına dâir hikâyeyi, yine kendisinden dinleyelim:

"Vilâyet gazetesine başmakaleler yazardı. Şahsımı tanımadığı hâlde yazılarımı takdir ettiğini ötekinden berikinden duydukça içim içime sığmazdı. Çok geçmeden kendisiyle de tanıştık. Fakat, bu zat bana farkında olmadan pek büyük fenalık etti. Yazı yazmak hastalığı ve o hastalığın icâbatı olan uykusuzluk, bana o günlerin yadigârıdır. Yalnız yazı yazmak hastalığı mı ya... Bir de okumak iptilâsı vardı.

Seve seve okuduğum, okurken kendimden geçtiğim iki büyük adam vardı: Nâmık Kemal ve Ziya Paşa. Her ikisinin de şiirlerini defterime yazar, gizli gizli okurdum. Fakat kendimde şiir söylemeğe -istidat mı diyeyim, meyil mi diyeyim- yoktu. Kim bilir belki vardı da beceremiyordum. Yalnız, hatırıma geliyor. Bir nazire yazmıştım galiba... Her ne ise, manzume yazmağa çok zaman sonra başladım. Kemal Bey'in ve Ziya Paşa'nın şiirlerini okur ve o yolda yazılmış şiirlerden hoşlanırdım."

SİHAM-I İLHAM ŞAİRİ

1908'den itibaren gazete ve dergilerde aruz ve hece ile yazdığı mizah şiirleriyle tanınan Boztepe, Divan şiirlerine nazire olarak yazdığı ve devrinin meşhurlarını ve toplum hâdiselerini ince yergilerle iğnelediği şiirleriyle sevildi. Bu şiirler Siham-ı İlham, (İlham Okları, 1921), Ayine-i Devran (Devran Aynası, 1924), Mâhitâb (Ayışığı, 1924), Ağaç Kasidesi (1947) kitaplarında toplandı. Alphonse Daudet'den Taraskonlu Tartaren ve Değirmenimden Mektuplar'ı çevirdi. Nedim Divanı (1927)'nı yayma hazırladı.

Türk Dili ve Edebiyatı Ansiklopedisi''nin Boztepe maddesinde şu satırları okuyoruz:

"Halil Nihat, şiirdeki kudretini daha ziyade mizah, hiciv, tehzil vadisinde gösterdi. En mizahî sayılacak bir parçasında en ciddî bir şiirde ifade edilebilecek duygularla şikâyetler bir aradadır. Ciddiyi, mizahı, hicvi birlikte ifadede başarılı olmuştur. Fuzûlî, Nedim, Bakî, Nailî, Nef'î gibi eskilerden başlayarak Hâmit, Recaizâde, Fikret gibi son devrin üstatlarına kadar birçok şairlerimizin eserleri Halil Nihat'a birer tehzil örneği teşkil etmiştir. Aruz veznini kullanan usta şairlerden hececilere varıncaya kadar her tarzı taklitte başarı göstermiştir. Manzumelerine Meşrutiyet'ten sonra 40 senenin (Cumhuriyet dahil) siyasî, içtimaî hadiselerini konu olarak almıştır."

Halil Nihat Boztepe, hiciv alanında sivrilmiş, âdeta çağının Nef’i’si olmuştur. Gördüğü, yaşadığı bütün aşırılıkları, hataları, ince ve kuvvetli akıl süzgecinden geçirerek hicveder. Şairin bu hiciv oklarından devrin ileri gelenleri, edebiyatçılar, şairler, gazeteciler, partiler ve muhtelif kurumlar nasiplerini alır. Dil konusunda yapılan aşırılıkları şiddetle eleştirir ve Türkçe'ye sahip çıkar. "Ağaç Kasidesi" lisana yapılan müdahaleleri tenkit eden mısralardan meydana gelmiştir. Yapılan diğer yanlışlıkları ve zorlamaları da 1500 beyitlik bir eserinde kaleme alır.

BÜYÜK HİCİV USTASI

Halil Nihat, hicivleri kadar nükteleriyle de tanındı ve sevildi. Aşağıdaki birkaç nükte, onun bu yönünü yansıtabilecek niteliktedir:

Boztepe, edebiyat çevrelerinde büyük takdir görür ancak rahat yüzü gördüğü söylenemez. Çünkü hiç evlenmemişti. Namuslu bir bekâr olarak hayatının sonuna kadar yaşamıştı. Yusuf Ziya Ortaç'ın anlattıklarına göre ara sıra edebiyatçı dostları kendisine takılırmış: "Nihat Bey, seni evlendirelim artık!" Şairimizin yaşı 60 civarındadır. Dostlarına hüzünlü gözlerle baktıktan sonra, "Hele durun bakalım, dermiş. Bu işler aceleye gelmez!"

Vefatından birkaç yıl önce bir gözünü kaybedince dostları teselli etmek istemiş. "Boş verin demiş. Bu yaştan sonra bana bir göz çok bile."

Bir gün ayakkabı almak için bir dükkâna girmiş. Bir ayakkabıyı giymiş. Ne var ki ayakkabı küçükmüş, şairin ayağını sıkmış. Halil Nihat dükkân sahibine "Bu çok dar, daha büyüğü yok mu?" diye sorunca ayakkabıcı, "Efendim, başkası yok, ama ayakkabı açılır, iki gün sonra rahatlarsınız." demiş. Amacı, küçük ayakkabıyı Halil Nihat'a satmakmış. Büyük nüktedan taşı gediğine koymuş hemen: "İyi o zaman, iki gün sonra gelir alırım."

Şair-i A'zâm Abdülhak Hâmit yine dostlarıyla birlikte bir yerde yemek yiyormuş. Çevresinde hayranı Süleyman Nazif, Halil Nihat ve yakın arkadaşı Hamamizâde İhsan da bulunuyormuş. Yemek sırasında hafif bir bez yanığı kokusu gelmiş. Hepsi duymuş bu kokuyu. Üstlerini başlarını yoklarlarken, bir de bakmışlar ki Hâmit'in sigarası masa örtüsünü yakmış. Hemen mal sahibini çağırıp sormuşlar: "Nedir fiyatı?" Lokantanın sahibi zarif adammış. Utanarak ellerini ovuşturmuş: "Aman efendim, hiç ehemmiyeti yok..." Hâmit bu davranışı görünce "Olmaaaz... Mutlaka ödeyeceğim... Söyleyiniz!" diye diretmiş. Adamcağız yine sıkılgan önüne bakıp durunca, Halil Nihat kalemini çıkarıp Abdülhak Hâmit'e uzatmış: "Üstat, lütfen örtüye bir imza atınız bari!"

Halil Nihat, hicivleriyle, şiirleriyle, nükteleriyle Cumhuriyet devrinin ilgi çekici önemli bir aydını. Özellikle hiciv ve mizah edebiyatımızın has yazıcılarındandır Boztepe. Boz değil edebiyatımızın bereketli bir tepesidir aslında, hatta dağı. Keskin zekâ ürünü şiirleri, dün insanımızı hem tebessüm ettirmiş, hem de düşündürmüştü. Aynı eserler, bugün de yarın da edebiyat meraklıları ile efkâr sahiplerine keyifli saatler yaşatacak tazelikte kalmaya devam edecektir. Yeter ki, ara sıra geçmişe, mazinin iyi yazar ve şairlerine dönüp bakmayı alışkanlık hâline getirelim.