|
(Anarchism—Gr. anarc-hos—başsız, yetke tanımaz): Anarşi; başsızlık.
Her tür yetkeye tepki gösterip, aşırı tekçeciliği savunan bir davranış ve politik kuram. Anarşistler başıbozuk, başlarına buyruk bireyler olmakla birlikte kuramsal olarak toplumun, tümden dışında, ve düzensizliğini isteyen kişiler değillerdir. Düzeni ancak gönüllü olarak kurulacak işbirliğinde ararlar. Toplumu zorla düzene sokma, disiplin altına alma fikrini ve bu yoldaki çabaları kişisel özgürlüğe bir saldırı sayıp onu kınarlar. İnsanların, başkalarının haklarına saygı göstererek geniş bir bağımsızlık ortamında yan yana yaşamaya doğal olarak uygun yaratıldıkları görüşünü savunurlar. Her tür zorunlu yönetime çatar, devrimci olsun, tekçeci olsun, evrimci olsun, komünist olsun, her tür demokraside çoğunluk saltçılığın da bir aristokratın saltçılığından sadece daha az tiksinilecek bir şey olduğunu söylerler.
Ünlü anarşizm kuramcıları Rus, Peter Kropotkin (1842-1921); Fransız, Pierre Proudhon (1809-1965), ve İngiliz William Godwin (1756-1836), üçü de bütün hükümetlerin yıkılmasını, ve kendi kendini yöneten, gönüllü olarak anlaşmış, küçük toplumların devletlerin yerini almasını istemişlerdir. Bu yüzden Kropotkin bir anarşist komünist sayılır. Proudhon ise tekçeci bir anarşisttir. Bir Rus Aristokratı iken anarşistliğe yönelen Mikhail Bakunin de (1814-1876) yıldırman (terörist) anarşisttir. Hükümetlerin ve kapitalizmin zorla yıkılmasını savunan Bakunin, barışçı sayılabilecek öteki anarşist kuramcılardan ayrılmış, ve "edimli propaganda" diye adlandırdığı saldırgan tutumu ile dünya düzenini bozma yolunda birçok ateşli ve militan anarşistleri esinleyip kralların, kraliçelerin, cumhurbaşkanlarının, başbakanların prenslerin Öldürülmesi eylemlerini başlatarak düzenin bozulmasına ve insanlar arasında düşmanlık ve kinin yayılmasına yol açmıştır.
|