T ANZİMAT Edebiyatı yıllarının ünlü tarih yazarı. Bul­garistan'ın Lofça kasabasmda doğdu. Hacı İbrahim Ağa'nın oğludur. Med­rese öğrenimini ilerletmek için İstanbul'a geldi (1839). Felsefe, matematik, kozmoğrafya, doğal bilimler öğrendi. Bulgarca, Farsça, Arapça, Fransızca biliyor­du. Müderris oldu (1847). Çalışkanlığı, zekâsı, kuvvetli kültürü kısa zamanda tanınıp yükselmesini hazırladı. Maarif Meclisi âzalığma, Dârülmuallimin mü­dürlüğüne atandı. Encümen-i D'âniş üyeliğinde, Halep, Bursa, Yanya, Suriye valiliklerinde; beş defa Adliye, üç defa Maarif, iki defa Evkaf, birer defa Dahi­liye, Ticaret, Ziraat Bakanlıklarında bulundu (1873-1886). Meclis-i Hâs âzası iken İstanbul'da öldü (25 Mayıs). Mezarı, Fatih Sultan Mehmet türbesi haziresindedir.

Cevdet Paşa; zamanının en ünlü tarihçisi, hukuk bilgini olmakla kalma­mış; Türk dilinin sadeleşip güzelleşmesi için büyük çaba göstermiştir. Türkçeyi, çağdaşları arasında en zevkli kullananların başında gelir. Sağlam, sade, kısa, özlü bir cümle yapısı vardır. Doğu kültürünün yanısıra Batı kültürünü de benimseyip uygulamış, modern görüşle ilk Türk tarihini yazmıştır. Şiirler de yazan Cevdet Paşa Türkçe’nin başlı başınabir dil olduğunusavunmakla birlikte  bu yolda güzel örnekler vermiş, dilimizin ve edebiyatımızın gelişmesine bilinçli bir hamle kazandırmıştır.

Ahmet Cevdet Paşa'nın hukuk, tarih, dil, edebiyat ve çeviri alanlarında otuza yakın eseri vardır. En tanınmışları: Türkçenin ilk dilbilgisi sayılan Kavâid-i Osmaniye (Osmanlıca dilbilgisi, 1851); bu kitap sadeleştirilerek Kavâid-i Türkiye (Türk dilbilgisi, 1873) adı altında birçok defalar ders kitabı olarak basıldı. Recaizade Ekrem'in Talim-i Edebiyatı'na karşı Doğu kaynak­larından yararlanarak yazdığı, eski edebiyat kurallarını öğreten kitabı Belâgat-i Osmaniye (Osmanlı Edebiyatı Bilgileri, 1881); tarihsel bir roman yazarı gibi karakterleri olaylarla birlikte, cazip fıkralar İçinde tanıtan, binlerce belgenin ışığı altında otuz yılda yazdığı ünlü eseri Tarih-i Cevdet (12 cilt, 1854-1885) Hazret-i Adem'den Hazret-i Muhammed'e kadar gelen peygamberlerin hayat ve kıssalarını sade bir dille, benzersiz bir üslûpla anlalan Kısâs-ı. Enbiya (Peygamberler Tarihi, 12 cilt, 1874-1888); bunlardan başka çeşitli konuları daha birçok eserleri, hukuk alanında, «Mecelle-i Ahkâm-ı Adliyye» si vardır.