|
Galatasaray Lisesi'ndeki öğrenimi sırasında, müzik öğretmeni İsmail Hakkı Sunat'ın yönlendirmesiyle ilk müzik derslerine başlayan Ali Doğan Sinangil, keman, solfej ve armoni eğitimini Seyfettin Asal, Ali Sezin, Demirhan Altuğ ve Tahir Sevenay'dan aldığı özel derslerle geliştirdi. 1954'te Galatasaray'ı bitirerek, yükseköğrenim için Federal Almanya'ya gitti (1955). Bu ülkede mühendislik öğrenimini sürdürürken, 1955-1960 yılları arasında Darmstadt Müzik Enstitüsü'nün çalışmalarını yakından izleme olanağı buldu. Scherchen, Maderna, Boulez, Ligeti, Stockhausen, Kontrasky gibi yeni müziğin ünlü kişilerini tanıdı; çağdaş müzikle ilgili çeşitli kursları izledi. YAPITLARININ ÖZELLİKLERİ Ali Doğan Sinangil ilk çalışması olan Op. 1 Yayh Sazlar Süiti'nin henüz öğrencilik yıllarında, 1953'te besteledi. Dizisel yöntemle yazılmış olan bu süit, bestecinin 1950'den başlayarak çağdaş müziğe duyduğu ilgi ve araştırmalarının ilk ürünüdür. Schönberg, Berg, Webern ve Messiaen gibi bestecilerin partisyonlarını inceleyerek XX. yy'ın getirdiği yeni tekniğin etkisinde kalan bestecinin Op.l Yaylı Sazlar Süiti'nde ilk bölüm, viyolonsel ve kontrbasların dört sesten oluşturduğu bir ana motifle başlar. Çeşitli değişimlere uğrayan bu motif, doruğa tırmandıktan sonra çözülür. İkinci bölüm, pianissimo içinde ufak kıpırdanışlardır. Üçüncü bölümse enerjik ve ritmik bir yapıdadır. Bu bölümün sonunda yoğun çokseslilik, belirgin bir gizemsellik taşır. Son bölüm, lirik anlatımda ve üç sesli bir inyentiofl'dur. İlk kez 1976'da bestecisi yönetiminde İstanbul'da seslendirilen bu yapıt, 1982'de Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrası tarafından ve gene aynı yıl Ankara Oda Orkestrası tarafından çalınmıştır. 1984'te de Mimar Sinan Solistleri tarafından seslendirilmiştir. Sanatçının Darmstadt'da bestelediği Op. 2 İmprovisation (1959) dokuz çalgı ve orkestrayı yöneten şefin de katılacağı bir doğaçlamadır. 60-120 metronom vuruşu içinde, şefin kendine kalmış bir tempo değişikliğini öngörür; yorumcularsa bu tempoların dışına çıkabilir. Değeri saptanmamış notaları, yorum anında çalanlar saptar ve gerekirse şef, yorumcuları bekleyebilir. Böylece her çalmışı ayrı sonuç veren bir yapıttır Op. 2 İmprovisation. Besteci, doğaçlama yönteminin genel anlatım için bir araç olduğunu ileri sürmüştür. Bu yapıt, ilk kez Darmstadt'da, Bruno Maderna yönetiminde seslendirilmiştir. Ali Doğan Sinangil'in 1969'a kadarki çalışmaları, açık formlar içinde, melodik çizginin dışında, ton kavramından uzak denemelerdir. Op.6 Birinci Yaylı Sazlar Kuarteti (1969) ile besteci, senfoni, kuartet gibi geleneksel form başlıkların kullanmaya başladı. Bunlar gene içerik olarak ton ye ses kavramı dışında dizisel yöntemi içeren yapıtlardır. 1970'te yazdığı Birinci Senfoni, değişken bir yoğunluğu sergiler. Ali Doğan Sinangil, Op. 9 Mevlana Oratoryosu (1973) ile tasavvuf felsefesinin gizemsel içeriğini çağdaş müzik düşüncesinin yenilikleriyle birleştirdi. Bu yapıt, Mevlana'nın Mesnevisi’sinin ilk sekiz beytinin olduğu gibi aktarıldığı sekiz bölüm olarak işlenmiş bir oratoryodur. Bölümlerin kimi, ufak çalgı birleşimleri için, kimi de büyük orkestra için yazılmıştır. Şiirdeki düşünceyi müzikle yansıtmak amacını güden besteci, teknik açıdan raslantısal, dizisel ve yoğun bir çoksesliliği ortaya koyan pasajlar dokumuştur. Yapıtta büyük karşıtlıklar yerine aşamalı bir gelişme vardır. Başlangıçta tek başına renksiz bir flüt sesi duyulur; boşluktan gelen gizemsel bir sestir bu. Viyolonsel ve bir başka flüt sesi aynı ses çevresinde renkler örerek yavaştan bir genişleme yaratırlar. Tek çizgiden belli bir yoğunluktaki ses dokusuna doğru olan bu gelişme, tasavvuf anlayışının gerektirdiği düşünce yoğunlaşmasını yansıtır. Giderek derinleşen çoksesli yapı ve kenetlenmiş sesler,bir çeşit "derin düşünme"ye çağrıdır. Op. 9 Mevlana Oratoryosu'nun A cappella koro bölümü 1979'da Yedinci İstanbul Festivali'nde seslendirilmiştir. Ali Doğan Sinangil 1973'ten sonra, ifade etmek istediği müziğin özüne daha uygun bir müzik dili bulduğunu söyleyerek Op. 9 Mevlana Oratoryosu ile müziğinde yeni bir döneme başladı. Daha sonraki çalışmalarında da, sözgelimi Op. 13 Üçüncü Senfoni ve Op. 14 Çağrı başlıklı mistik bale müziğinde, giderek geleneksel sanatlarla ve Türk kültürüyle ilgili bir gizemi belli bir müzik diliyle geliştirme amacına yöneldi Eserleri: Solo için: Op. 7 Piyano Parçası (1969). Dörtlü: Op. 6 Birinci Yaylı Sazlar Kuarteti (1969); Op, 11 İkinci Yaylı Sazlar Kuarteti (1979). Oda orkestrası için: Op. 1 Yaylı Sazlar Süiti (1953); Op. 2 İmprovisation I (1959); Op. 4 Polifoni (yaylı sazlar orkestrası için, 1961); Op. 5 İmprovisation (1961) Ses ve orkestra için: Op. 9 Mevlana Oratoryosu (1973). Solo ve orkestra için: Op. 12 Viyolonsel Konçertosu (1982). Orkestra için: Op. 3 Kompozisyon (Prelüd, 1959); Op. 8 Birinci Senfoni (1970); Op. 10 İkinci Senfoni (1978); Op. 13 Üçüncü Senfoni (1983); Op. 14 Çağrı (mistik bale müziği, 1984).
|