Küçük yaşlarda keman ve viyolonsel dersleri alarak yetişen Necil Kâzım Akses, ilk beste denemelerini, on dört yaşındayken viyolonselle, tek-sesli olarak yaptı. İstanbul Erkek Li-sesi'nde öğrenciyken, İstanbul Bele­diye Konservatuvarı'nda Cemal Re­şit Rey'in armoni derslerini izledi; orta öğrenimini tamamladıktan (1926) sonra Viyana'ya giderek, Kleinecke'yle viyolonsel, joseph Marx'la beste çalıştı. Müzik eğiti­mini daha sonra Prag Devlet Kon­servatuvarı'nda sürdüren sanatçı, josef Suk'tan beste, Alois Haba'dan da "dörtte ve altıda bir ton dizisi müziği" dersleri aldı.  

İLK ÇALIŞMALARI

Necil Kâzım Akses'in Avrupa'da öğ­renim gördüğü yıllarda bestelediği parçalar, ilk dönem yapıtları sayıla­bilir. Sözgelimi, piyano için Prelüd ve Fügler, Beş Piyano Parçası, Al­legro Feroce, Piyano Sonatı, mezzo­soprano ve yaylı çalgılar dörtlüsü için Üç Poem, Mete operası bu döne­min ürünleridir.

1934'TEN SONRAKİ ÇALIŞMALARI

1934'te yurda dönen Necil Kâzım Akses, Cemal Reşit Rey, Hasan Ferit Alnar, Ulvi Cemal Erkin ve Adnan Saygun'la birlikte (bu toplu­luk "Türk Beşleri" diye anılır) çok­sesli Türk müziğini geliştirme ve ku­rumlaştırma çalışmalarına girişti. Aynı dönemde Milli Eğitim Bakanlı­ğı tarafından Türkiye'ye çağrılan Paul Hindemith'le Ankara Devlet Konservatuvarı'nın kuruluş çalış­malarına katıldı ve bu konservatuvara beste öğretmeni olarak atandı. 1934'ten sonraki yapıtlarında Türk geleneksel müziğinin ve halk müziği­nin etkisi görülmeye başlandı: Or­kestra için Çiftetelli adlı senfonik dans; piyano için Minyatürler; Çok-sesli seslendirilmiş Türküler; Ankara Ka­lesi senfonik şiiri, 1936 yılında Sop­hokles'in ve Shakespeare'nin oyunla­rı için bestelediği sahne müzikleri de. aynı dönemin değişik tür çalışmalarındandır. 1976'dan sonra bestelediği yapıtla­rında yer yer XX. yy. müzik tekni­ğinin getirdiği yeniliklerden yarar­landığı görülür. Sözgelimi,Orkestra Konçertosu'ndaki "andante'lerin içinde bulunan yerleşik "presto"pasajlarda, raslantısal motifler vardır. Bir başka deyişle, Necil Kâ­zım Akses besteci olarak, yapıtını yoruma göre değişebilecek biçimde özgür bırakmıştır. Bir Divandan Gazel adlı yapıtında da,yorumcula­ra bırakılmış geçişler vardır. Besteciliğinin ve öğretmenliğinin yanı sıra Ankara Devlet Konservatuvarı müdürlüğü, İsviçre (Bern) ve Federal Almanya (Bonn) kültür ata­şeliği, Devlet Opera ve Balesi genel müdürlüğü, Güzel Sanatlar genel müdürlüğü gibi yönetim görevlerin­de de bulunmuştur. Bülent Arel, Ferit Tüzün Nevit Kodallı gibi birçok bestecinir yetişmesine katkıda bulunan sanat­çıya, 1971 yılında Türkiye Cumhuri­yeti Devlet Sanatçısı unvanı veril­miştir. 

Eserleri: 

Solo için: Prtsiüd ve Fügler (piyano için, 1929); Beş Piyano Parçası (1930); Piyano Sonatı (1930); Minya­türler (piyano için, 1936); On Piyano Parçası (1964);Capriccio(viyoIa için, 1977).

İkililer: Poem (piyano ve keman için, 1930); Flüt ve Piyano Sonaü (1933); Portreler (ses ve piyano için, 1965); Şiirlere Müzik (ses ve piyano için, 1975).

Oda orkestrası için: Allegro Feroce (klarnet, saksofon, piyano için, 1930); Üç Poem (mezzosoprano ve yaylı çalgılar dörtlüsü için, 1933); Yaylı Çalgılar İçin Üçlü (1945); Yaylı Çalgdar İçin Dörtlü No 1 (1946); Yaylı Çalgılar İçin Dörtlü No 2 (1971); Senfoni No 2 (yaylı çalgılar için, 1978); Yaylı Çalgılar İçin Dörtlü No 3 (1979). Koro için: Çokseslendirilmiş Türkü­ler (1936); Konservatuvar Marşı (Ulvi Cemal Erkinle birlikte, 1940); Eşliksiz Çoksesli Koro Kompozisyon­ları (1947); On Türkü (eşliksiz karma koro için, 1964); Cumhuriye­timizin 50. Yıl Marşı (1973). Solo ve orkestra için: Şiir ve Müzik (basbariton ve orkestra için, 1935); Poem (viyolonsel ve orkestra için, 1946); Konçerto (keman ve orkestra için, 1969); Senfonik Destan (Cum­huriyetimizin 50. yılma; soprano koro ve orkestra için, 1973); Sololar Geçidi (soprano, mezzosoprano, ba riton, basbariton ve büyük orkestri için, 1974); Bir Divandan Gazel (tenor solo ve orkestra için, 1976) Konçerto (viyola ve orkestra için 1977); İdil (viyolonsel ve orkestrs için,1980), Dördüncü Senfoni ( orkestra için, 1983): Orkestra için: Çiftetelli (1934); Ankara Kalesi (senle nik şiir, 1942); Ballade (büyül orkestra için, 1947); Eskilerden İk Dans (1960); Senfoni No 1 (1966) Itri'nin Nevakâr'ı üzerine Schera (büyük orkestra için, 1970); Sesleniş (Cumhuriyetimizin 50. yılına; büyül orkestra için, 1973); Senfoni No 3 (büyük orkestra için, 1980); Orkestra Konçertosu (1976-1977); Barış İçin Savaş (Atatürk'ün 100. Doğun yılı için senfonik şiir; büyük orkestri için, 1981).

Opera: Mete (bir perdelik, 1933); Bayönder (bir perdelik, 1934); Timur (1956). Sahne müziği: Sophokles'in Antigone oyunu için müzik (üfleme çalgılar için, 1936); Sophokles'in Kral Oidipus oyunu için müzik (üfleme çalgılar ve kadın korosu için, 1936); Shakespeare'm julius Caesar oyunu için müzik (üfleme çalgılar için 1936).