|
Türk bestecisi (Mersin, 1924). İlk- müzik derslerini ağabeyinden alan Nevit Kodallı, 1939'da Mersin Orta-okulu'nu bitirerek Ankara Devlet Konservatuvarı Kompozisyon Bölümü'ne girdi. Burada, Necil Kâzım Akses'in öğrencisi oldu, ayrıca, Ferhunde Erkin ile piyano, Ernest Praetorius ve Ferit Alnar ile orkestra şefliği çalıştı. Sınıf atlayarak, 1947'de Konvervatuvar'ın İleri Devre Kompozisyon ve Orkestra Şefliği Bölümlerini bitirdi. Aynı yıl Milli Eğitim Bakanlığı'nın sınavını kazanarak Paris'e gitti. Ecole Normale de Musique'de Arthur Honegger ile kompozisyon, jean Fournet ile orkestra şefliği çalıştı. Özel olarak da Nadia Boulanger'nin öğrencisi oldu. Piyano Parçaları (1945), Passacaglia ve Füg (1945), Liedlar (1946), Orkestra Süiti (1946), I. Yaylı Çalgılar Kuarteti (1947), Senfoni (1947-1949) adlı ilk yapıtlarını Konservatuvar'daki öğrencilik yıllarında gerçekleştiren Nevit Kodallı, Paris'teki ilk yıllarında yaylı çalgılar için Sinfonietta'yi (1949) besteledi (bu yapıt 1950'de Darmstadt'ti Hermann Scherchen yönetiminde seslendirildi). 1950-1952 yılları arasında gene Paris'te aralıksız seslendirilmek üzere on üç bölüm içeren Atatürk Oratoryosu adlı önemli yapıtını yarattı (epik tiyatro niteliğinde olup, solo, koro ve orkestra için yazılmış olan ve sözleri Cahit Külebi'nin dizelerine dayanan bu yapıt ilk kez, Atatürk'ün naaşının Anıtkabir'e aktarıldığı gün seslendirildi].
1953 sonlarında Fransa'daki eğitimini tamamlayarak yurda dönen besteci Ankara Devlet Konservatuvarı'nda kontrapımto (kontrpuan),füg, çalgı -bilgisi ve biçimbilgisi öğretmenliğine atandı. 1954-1955 yıllarında Ankara Radyosu'nda "tonmeisterlik" görevinde bulundu. Bu arada Van Gogh'un resim sanatından etkilenerek bestelediği beş tabloluk Van Gogh operası (1954-1956] ilk kez 1957'de Ankara Devlet Operası'nda sahnelendi. 1955'te Ankara Devlet Opera ve Balesi'ne geçen besteci, bu kurum içinde orkestra şefliği, genel müzik direktörlüğü ve bale yöneticiliği yaptı. Nevit Kodallı'ya 1981'de Türkiye Cumhuriyeti Devlet Sanatçısı unvanı verilmiştir. BESTECİLİĞİ Nevit Kodallı'nın bestecilik çalışmaları üç türde ele alınabilir: Türk folklorunun kişiliğini yansıtan, halk ezgilerinin ritimlerinden kaynaklanan çalışmalar (Atatürk Oratoryosu, 1950-1952; Birinci Yaylı Çalgılar Kuarteti, 1947; vb.); halk türkülerinin renklerini taşıyan, ama çoksesli olarak doğan ve halkı çoksesliliğe alıştırmayı amaçlayan yapıtlar (Telli Turna, 1969; Ebru, 1971; Güzelleme, 1974; vb.); bütün bunları özümseyip, kendi düzeyini ortaya koyan yapıtlar (İkinci Yaylı Çalgılar Kuarteti, 1967; vb.). Nevit Kodallı, müzik tarihindeki hemen bütün akımların getirdiği anlatım gücünden ve her dönemin teknik değişikliklerinden yararlanmıştır. Bestecinin 1983'te tamamladığı Viyolonsel Konçertosu'dur. "Hızlı-Çok ağır-Hızlı" bölüm başlıklarını taşıyan bu yapıt, geleneksel müziğimizin soyutlanmış, evrensel bir simgesini taşır. Eserleri Solo için: Piyano Parçaları (1945); Ostinato (çocuklar için piyano parçaları, 1946); Piyano Sonatı (Ferhunde Erkin için, 1950); Poema (solo keman için, 1954). İkililer: Poemler (ses ve piyano için, 1946); Liedler (ses ve piyano için, 1946);Benzetmeler (Pastiches) [ses ve piyano için, 1949]; Garip Şarkılar Albümü (ses ve piyano için, 1958).Oda orkestrası için: Passacaglia ve Füg (yaylı çalgılar için, 1945); Birinci Kuartet (yaylı çalgılar için, 1947); Sinfonietta (yaylı çalgılar için, 1949); İkinci Kuartet (yaylı çalgılar için, 1966); Telli Turna (küçük orkestra süiti, 1969); Güzelleme (küçük orkestra süiti, 1969); Ebru (piyano ve yaylı çalgılar için, 1971). Büyük orkestra için: Süit (1946); Senfoni (1947-1949). Opera-oratoryo-bale-kantat ve tiyal ro müzikleri: Atatürk Oratoryosu (solo, koro ve büyük orkestra için 1950-1952); Van Gogh Operas (1954-1956); Antigone (bale panto mim, 1958); Gılgameş (dört perdeli dramatik opera, 1962-1964); Cumhuriyet Kantatı (solo, koro ve orkesta için, 1973); Hürrem Sultan (iki perde lik bale, 1975-1976); Sultanahmel Anıtkabir ses ve ışık müzikleri; tiyatro ve film müzikleri. Solo ve orkestra için: Benzetmeler (1949; şan ve orkestra için uyar lanmıştır); Viyolonsel Konçertosu (1982-1983).Eşliksiz koro için: Beş Halk Türküsi (karışık koro için, 1962).
|