Bir kitapçının oğlu olan Robert Schu­mann klasik öğrenimle müzik öğreni­mini bir arada sürdürdü; aynı zaman­da edebiyatla da ilgileniyordu, hatta bir edebiyat kulübü ve bir gazete kur­muştu. Ayrıca virtüözlük de ilgisini çekiyordu; nitekim piyano ustası Moscheles'i dinledikten sonra hay­ranlık ve coşkusu daha da arttı. Schumann yalnızca müzikle ilgilenen dâhi müzikçi tipinde değildi; kısa sü­rede, yaşadığı dönemin edebiyat dün­yasına daldı, Byron, Goethe ve Schiler'e ilgi duydu, Jean-Paul ve Hoffmann'ın yaratmış oldukları garip ev­renin çekimine kapıldı. 1826'da, kızkardeşi Emilia'nın bir delilik krizi so­nunda intihar etmesi, kısa bir süre sonra da babasının ölümü, besteciyi son derece sarstı. İçinde bulunduğu derin şaşkınlık durumuna uygun bir evreni Jean Paul de ve Schubert in liedlerinde buldu.

Leipzig Üniversitesi'ne yazıldı, ama pek istekli değil­di. Genç piyano sanatçısı Clara Wieck'i de ilk olarak Leipzig'de dinledi. Henüz dokuz yaşında olan genç sanat­çı babasının çabalarıyla hayranlık verici bir tekniğe ulaşmıştı; bunu fark eden Schumann, sert ye katı bir öğre­tim uyguladığı halde, hemen Wieck' le çalışmaya karar verdi. Bir süre Heidelberg'de kaldıktan ve İtalya'ya küçük bir gezi yaptıktan son­ra Leipzig'e dönen Schumann, anne­sinden Wieck'in yönetiminde kendisini tümüyle müziğe verme iznini kopar­dı. Tiyatronun orkestra yöneticisi Dorn'la, daha sonra da tek başına çalışarak kendi kendisini yetiştirdi. 1832'de ihtiyatsızca bir hareket sonu­cu, sağ ortaparmağı felç oldu; bundan böyle çalgıcılık alanındaki projelerin­den vazgeçmek zorunda kaldı. Bunun üstüne beste çalışmalarına (Kelebek­ler, Toccata, Çeşitlemeler) ve eleşti­riye yöneldi; 1834'te Neue Zeitschrift fürMusik'i (Yeni Müzik Dergisi) kur­du. Bu arada Schumann ile Clara Wieck arasında büyük bir sevgi doğmuş­tu; 1836'da Clara'yla evlenmek iste­yen müzikçi, baba Wieck'in olumsuz yanıtıyla karşılaştı; bunun üstüne dört yıllık bir çatışma dönemi başladı; so­nunda 1840'ta Schumann Clarayla evlenebildi. Bu tarihe kadar yalnızca piyano için beste yapan müzikçi, bun­dan böyle Lied, senfonik müzik, oda müziği ve oratoryo alanlarına yönel­di. Clara müzik alanında Schumann için ideal bir eş oldu ve onun yapıtla­rını yorumladı; aile yaşamıyla (8 ço­cuk doğurdu) virtüözlük etkinliklerini bir arada sürdürdü, tek başına ya da kocasıyla birlikte (1844'te Rusya'ya) turnelere çıktı.

Schumann, Mendelssohn'un aklını çelmesi üstüne, Leipzig Konservatuvarı'nda görev almayı kabul etti, ama bir yıl sonra Dresden'e gitmek üzere buradan ayrıldı, daha sonra da Düsseldorfa (1850) geçti. Burada mesle­ki açıdan büyük güçlüklerle karşılaş­tı, 1833'ten beri giderek sıklaşan si­nir krizleri, durumunu daha da güç­leştiriyordu. Ama her şeye karşın bes­te yapmayı sürdürdü; kendisine büyük hayranlık duyan Brahms da kemancı Joachim'le birlikte Schumannları ziya­rete geliyordu; ne var ki bir süre son­ra müzikçi resmi görevinden ayrılmak , zorunda kaldı. 1854'te yeniden iç sı­kıntıları ve huzursuzluk içinde kıvra­nan Schumann, bu kez kendini Ren ır­mağına atarak intihar etmeyi denedi. Ardından, Endenich'te bir akıl hasta­lıkları kliniğine kendi isteğiyle yatmak istedi. Bu olaylardan sonra iki yıl da­ha yaşayan Schumann, doğaçlamaya yöneldi, ama artık beste yapmıyordu; 9 Temmuz 1856'da da Clara'yı tanı­yamaz bir halde öldü. Schumann'ın hastalığı, kişiliğinin bü­tünlüğünü yitirerek, ikiye bölünmesiy­le kendini gösterdi. Müzikçi, bu bölün­meyi iki kişinin özellikleriyle tanımla­dı: Ona göre, benliğini konuşkan Florestan ile karamsar, sıkmtdı ve huzur­suz Eusebius oluşturuyordu. Bunlar sanatçının bestelerinin hemen her ye­rinde varlıklarını koruyorlardı ve da­ha çok piyanoyla ilgili olan ilk dönem yapıtlarında bile birbirleriyle birleş­miş durumdaydılar (Etüdler, Karna­val, Senfonik Etüdler, Fantezi, Davidsbündlerlerin Dansları, Çocuk Sahne­leri, Kreisleriana, Viyana Karnavalı, vb.)