Henüz altı aylıkken babasını yitiren Richard Wagner, annesi ile tiyatro oyuncusu ve ressam olan üvey baba­sı Ludwig Geyer tarafından yetiştiril­di. Öğrenimine de, ailesinin 1814'te yerleşmiş olduğu Dresden'de başladı; o da tıpkı Schumann gibi önce edebi­yata yöneldi; özellikle Sophokles, Shakespeare, Goethe ve Hoffmann'a ilgi duydu. 

RÎENZİ'DEN TANNHAUSER'E

 MüzikmerakıWeber'in Freischütz'ünü dinlerken ortaya çıktı. 1827'de Leipzig'e dönen Wagner, üniversiteye girdi ve aynı zamanda Weinlig'le mü­zik yazımı çalıştı. 1832'de ilk senfoni­sini ve bitirmeden yok ettiği Düğünler librettosunu yazdı. 1828'de Würzburg'da koro şefi oldu, ardından Periler'i (Die Feen) besteledi; 1834'te Magdeburg'da orkestra yöneticisi olan Wagner, 1836'da tiyatro oyuncu­su Minna Planer'le evlendi. Bu mut­suz evlilik bestecinin göçebe ve yok­sul bir yaşam sürmesine yol açtı. 1838'de Riga'ya giden besteci burada Rienzi'nin taslağını oluşturdu, ama işini kaybettiği için 1839'da, borçları yüzünden hapse atılmamak için kent­ten ayrıldı. Bir süre Londra'da kaldık­tan sonra, Paris'e gitti. Meyerbeer' in salık vermesine karşm Wagner Rienzi'yi kimseye okutamadı. Müzik ça­lışmalarından sağladığı küçük gelir­lerle geçinen besteci, bu arada Uçan Hollandalı'yı (Der Fliegende Hollânder, 1841; bu yapıt Opera tarafından reddedilmiştir) besteledi, ilk yazınsal yapıtlarını kâğıda döktü ve Tannhâuser'e başladı. 

BÜYÜK YAPITLAR

 1842'de Dresden'de Rienzi'nin. yorum­lanmasını sağladı; yapıtı büyük ilgi gö­rünce, Saksonya sarayında kapella yöneticisi oldu; 1843'te Uçan Hollandalı tam bir başarı sağlayamadı, Tannhâuser (1845) de başarısızlığa uğradı.1843 -1849 yularında büyük yapıtları yavaş yavaş oluşmaya baş­ladı: Die Meistersinger von Nürnberg (Nürnbergli Usta Şarkıcılar), Der Ring des Nibelungen (Nibelungen'in Yüzü­ğü), Parsifal ve Lohengrin'm taslakla­rım hazırladı.İşte bu tarihlerde Hans von Bülow'la bağlantı kurdu ve Liszt gibi o da her zaman için Wagner'in sadık ve candan bir dostu olarak görüldü.1849'da Dresden'den ayrılıp on iki yıl boyunca sürgünde yaşamak zorunda kaldı. Önce Paris'e gitti, ardından da Zürih'e yerleşti. 1850'de Liszt saye­sinde Lohengrin'm partisyonu yorum­landı. 1851'de Öper und Dra­ma (Opera ve Tiyatro) gibi kuramsal yapıtını ve Tetraloji olarak da bilinen ve dört yapıttan oluşan Nibelungen' in Yüzüğü adlı yapıtındaki şiirleri bitirdi.Aynı tarihlerde M. Wesendonk'a tut­kuyla bağlandı ve İtalya'ya yaptığı iki yolculuk (1852-1853) da parasal açı­dan onun tarafından karşılandı; Das Rheingold (Ren Altını) 1854'te, Die Walküre 1856'da tamamlandı.  Wagner, dramatik yapıtında anlatım olanaklarının bir bireşimini yapmayı denemiş ve sonunda eksiksiz sanat ya­pıtına ulaşmıştır; bu yapıtta şiir, mü­zik ve sahneleme iç içedir. Bu açıdan yaşadığı dönemin tiyatro anlayışına kesinlikle karşı çıkar; recitativo-arya kesitlemesini yadsır ve bu keyfi bö­lümlemenin yerine lirik bir "deklamasyon" koyar. Ezgisel temalar "li­rik deklamasyon"un hizmetine gire­rek anlatıma katılır. Belirleyici temaların sistemli kullanı­mı ya da "leitmotiv" burada simgele­ri, kişileri, durumları ya da konumla­rı somutlaştırmak amacıyla işin içine karışır. Armoni düzleminde Wagner' in kromatizmden geniş çaplı yararlan­dığı görülür. Kromatizm, romantik dö­nemde müzik yazımının geçirdiği bü­yük evrimin sonucudur ve yeni bir an­latım biçimine yol açacaktır; bu yeni anlatımdaysa kromatizm, tonal yapı­larından arındırılmış olarak, Schönberg okulu tarafından kullanılmıştır. Wagner müziğinin en belirgin özelli­ği tunlardaki zenginlik, orkestra "paletindeki renklerin canlılığı"dır. Burada senfonik bölüm dramın hizmetinde­dir; gerçek bir kişi gibi belirir, eyle­min açımlamasını yapar, duyguları açığa vurur, iç çatışmaları yorumlar. Orkestra güçlüdür. 

Y AYGIN MİTLER

 İlk yapıtı olan tarihsel opera Rienzi nin dışında, Wagner'in işlediği tema­lar belli bir gelişme izler ve bu geliş­me bestecinin felsefi evrimini yansı­tır. İşlediği konular insan ruhunu iç­ten etkilemek amacıyla popüler mit­lerden esinlenilerek oluşturulmuştur. Aşkla yeniden canlanma teması, Tannhâuser, ardından da Lohengrin' de geliştirilmiştir; mistik erotizm ve her şeyden el etek çekme konusunu M. Wesendonk'la karşılaştığı sırada bestelediği Tristan'da ortaya koymuş­tur. Mistisizm Parsifal'de yeniden ele alınmış ve yüceltilmiştir;refraTetraloji'deyse siyasal öğeler, kötümserlik ve aşk bir aradadır. Wagner'in yapılarında­ki birlik, temelde esinlenmiş olduğu efsanevi ya da geleneksel kaynaklarda yatar; ayrıca müzikçinin, bir yapıttan öbürüne, hiçbir şey değiştirmeksizin bazı müzik cümlelerini ya da gelişmeleri aktarmasıyla da ilgilidir. Wagner'in yapıtı, övüldüğü kadar şiddet­le eleştirilmiştir de. Wagner'in, yaşa­dığı dönemdeki müzikçilerin üstünde despotça bir etki sağlamış olduğu her ne kadar doğruysa da, Cesar Franck, Saint-Saens, Debussy gibi bazı beste­ciler, bu baskıdan tümüyle kurtularak Fransa'da ve başka ülkelerde Wag­ner karşıtı bir tepkinin başlatıcıları ol­mak zorunda kalmışlardır.